Zeszyt 3 tom XVIII czerwiec

  1. Arkadiusz Artyszak, Balázs Pozsár, Beata Michalska-Klimczak, Zdzisław Wyszyński
    SUGAR AND SUGAR BEET PRODUCTION IN HUNGARY AND POLAND IN THE YEARS 1995-2014
    PRODUKCJA CUKRU I BURAKÓW CUKROWYCH NA WĘGRZECH I W POLSCE W LATACH 1995-2014

    Key words: sugar, sugar beet, sugar market, EU, Hungary, Poland
    Słowa kluczowe: cukier, buraki cukrowe, rynek cukru, UE, Węgry, Polska
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The work contains a comparison of the changes at the sugar market in Hungary and in Poland in the years 1995-2014. Sugar beet crop area in Hungary has decreased by 87% and in Poland by 48%, while beet root harvest dropped by 25% in Hungary, but remained unchanged in Poland. Sugar beet production was abandoned – either by choice or necessity – by 62% of farmers in Hungary (in the years 2000-2014) and by 87% in Poland (1995-2014). In the 20 year period sugar beet production shrunk in Hungary by 73% and in Poland it grew by 29%. Between 1995 and 2008 11 out of 12 sugar factories in Hungary were closed, while in Poland out of 76 factories, 19 remained operational through that period and 18 remained a year after. Sugar exports in 2013 grew compared to 1995 by 15 times in Hungary, but by 253 times in Poland. Sugar imports in Hungary grew 105 times, in Poland it dropped by 40%. Lifting of sugar production quotas in the EU in 2017 can result in complete abandoning of sugar production in Hungary and its further growth in Poland. Hungary has nevertheless been strengthening their position as the leading producer of isoglucose in the EU.
    Porównano zmiany, jakie zaszły na rynku cukru na Węgrzech i w Polsce w latach 1995-2014. Powierzchnia uprawy buraków cukrowych na Węgrzech zmniejszyła się o 87%, a w Polsce o 48%, zbiory buraków uległy zmniejszeniu odpowiednio o 25% w przypadku Węgier i nie uległy zmianie dla Polski. Z uprawy buraków cukrowych zrezygnowało lub zostało do tego zmuszonych 62% plantatorów na Węgrzech (w latach 2000-2014), a 87% w Polsce (w latach 1995-2014). W ciągu 20 lat produkcja cukru na Węgrzech zmniejszyła się o 73%, a w Polsce wzrosła o 29%. W latach 1995-2008 zamknięto na Węgrzech 11 z 12 cukrowni, a w Polsce z 76 pozostało czynnych w tym okresie 19, rok później 18 zakładów. W roku 2013 w stosunku do 1995 eksport cukru z Węgier zwiększył się 15-krotnie, a z Polski 253-krotnie. Import zaś wzrósł na Węgrzech 105-krotnie, a w Polsce zmalał o ponad 40%. Zniesienie limitów produkcji cukru w UE w 2017 roku może spowodować całkowite zaprzestanie produkcji cukru na Węgrzech, a jej wzrost w Polsce. Węgry umocnią jednak pozycję największego producenta izoglukozy w UE.
  2. Wioletta Bieńkowska-Gołasa
    Produkcja i wykorzystanie energii elektrycznej w Polsce z uwzględnieniem odnawialnych źródeł energii
    PRODUCTION AND USE OF ELECTRICITY IN POLAND WITH THE CONSIDERATION OF RENEWABLE ENERGY SOURCES

    Słowa kluczowe: produkcja, zużycie energii, odnawialne źródła energii, Polska
    Key words: production, energy consumption, renewable energy sources, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie produkcji i zużycia energii elektrycznej (z uwzględnieniem OZE) w Polsce w ujęciu czasowym i regionalnym. Wykorzystano dane statystyczne za lata 2005, 2009 i 2014, pochodzące z GUS, które dotyczyły: produkcji i zużycia energii elektrycznej, produkcji energii z odnawialnych źródeł oraz ich udziału w produkcji energii elektrycznej ogółem. W Polsce można zauważyć pozytywne zmiany w ciągu ostatnich lat, szczególnie jeśli chodzi o odnawialne źródła energii. Należy uznać, iż Polska ma potencjał energetyczny w tym zakresie, gdyż świadczy o tym wzrost produkcji energii ze źródeł alternatywnych, a także wzrost udziału OZE w produkcji energii elektrycznej ogółem.
    The article is to present the production and consumption of electricity (with the consideration of RES) in Poland. The data are shown in time and broken by regions. The article draws on statistics from the Central Statistical Office (the years 2005, 2009 and 2014) which concern: electricity production and consumption, power production from renewable energy sources and their share in the overall electricity production. Poland has seen positive changes over the last years, especially as regards renewable energy sources. It can be claimed that Poland has energy potential in this matter, which is proved by an increase in energy production from alternative sources and a higher share of RES in the overall electricity production.
  3. Jolanta Bojarszczuk, Janusz Podleśny
    ASPEKTY EKONOMICZNE UPRAWY MIESZANKI STRĄCZKOWO-ZBOŻOWEJ W PORÓWNANIU DO CZYSTEGO SIEWU ŁUBINU WĄSKOLISTNEGO I JĘCZMIENIA JAREGO
    LEGUME-CEREAL MIXTURE IN COMAPRISON TO PURE SOWING OF BLUE LUPINE AND SPRING BARLEY

    Słowa kluczowe: łubin wąskolistny, jęczmień jary, mieszanki zbożowo-strączkowe, nadwyżka bezpośrednia, wartość produkcji
    Key words: blue lupine, spring barley, cereal-legume mixtures, gross margin, production value
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena ekonomiczna uprawy mieszanki łubinu wąskolistnego odmiany o tradycyjnym genotypie z jęczmieniem jarym w porównaniu do siewu czystego rośliny strączkowej i zbożowej. Z analizy wynika, że wartość produkcji ogółem w poszczególnych latach była zróżnicowana, jednak najwyższy poziom dla wszystkich upraw zanotowano w 2014 roku. To zróżnicowanie przede wszystkim wynikało z ceny zbytu oraz z uzyskanego plonu w poszczególnych latach badań. Największy udział w strukturze kosztów bezpośrednich stanowiło nawożenie – zwłaszcza w przypadku uprawy jęczmienia, natomiast najmniejszy udział miały środki ochrony roślin. Najwyższy poziom nadwyżki bezpośredniej zapewniła uprawa mieszanek łubinu wąskolistnego z rośliną zbożową. Porównując poszczególne lata stwierdzono, że najwyższy poziom nadwyżki bezpośredniej dla wszystkich upraw uzyskano w 2014 roku.
    The aim of the study was to present economic evaluation of blue lupine with spring barley mixtures compared to pure sowing of blue lupine and barley. The source material are the results of a field experiment carried out in 2011-2014 at the Institute of Soil Science and Plant Cultivation – Agricultural Experimental Station Grabów (Mazowieckie Province). The analysis showed that the production value in each year varied, however, the highest level for all crops recorded in 2014. This variation mainly resulted from the sale prices and the yield obtained in the years of the study. Analyzing the structure of production costs, it was found that the largest share of costs accounted for fertilization - especially in cultivation of barley, while the lowest costs were incurred for plant protection. The highest level of gross margin, provided the cultivation of mixtures of blue lupine with a cereal. Comparing the years, it was found that the highest level of gross margin for all crops were obtained in 2014.
  4. Georgij Cherevko
    RAPESEED GROWING FOR ENERGY PURPOSES IN UKRAINE
    PRODUKCJA RZEPAKU NA CELE BIOENERGETYCZNE NA UKRAINIE

    Słowa kluczowe: rzepak, biodiesel, bioenergetyka, biogospodarka, efektywność, przedsiębiorstwa rolnicze, przetwórstwo
    Key words: rapeseed, biodiesel, bioenergy, bioeconomy, efficiency, agricultural enterprises, processing
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The article presents the results of research of a solution to the problem of reducing energy dependency and replacing traditional sources of fuel production to agricultural ones. Nowadays it is very important not only for Ukraine but for most countries of the world. That is why the rapeseed as a row material for biodiesel fuel is a practical alternative being renewable and very productive. The analysis of the current situation of rapeseed growing, its processing and possible trends for the future industry are shown. Factors that can contribute to creating the conditions necessary to support these trends are grounded. Calculation results of rapeseed growing efficiency for bio-energy purposes in agricultural enterprises are displayed. It is proved that the rapeseed growing has the highest efficiency in the variant of its processing for biodiesel.
    Przedstawiono różne warianty rozwiązywania problemu zmniejszenia zależności energetycznej Ukrainy od zewnętrznych źródeł i zastępowania tradycyjnych źródeł produkcji paliwa surowcami pochodzenia rolniczego. Nasiona rzepaku przetworzone na biodiesel są alternatywą energii odnawialnej. Przedstawiono obecną sytuację w produkcji rzepaku i jego przetwarzaniu na Ukrainie oraz wskazano tendencje i perspektywy rozwoju tej branży. Wskazano czynniki, które mogą sprzyjać stworzeniu warunków potrzebnych dla realizacji tych celów. Przedstawiono efektywność produkcji rzepaku na cele bioenergetyczne w rolniczych przedsiębiorstwach. Udowodniono, że najwyższą efektywność uzyskuje się przetwarzając nasion rzepaku na biodiesel.
  5. Zsuzsanna Deák, Árpád Ferencz
    SPIN-FARMING – A TOOL FOR RURAL DEVELOPMENT
    SPIN-FARMING – NARZĘDZIE ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

    Key words: spin farming, rural development, local products
    Słowa kluczowe: spin-farming, rozwój obszarów wiejskich, produkty lokalne
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The current research paper takes a look at back-yard gardening practices within the Serbian- Hungarian border region with the intention to evaluate the role of the inner settlement gardens in rural development through promoting self-sufficiency and potential commercialization. The project aims to explore possibilities for promoting spin farming as a tool for development in rural communities by exploiting unused capacities, encouraging local and household self-sufficiency, generating supplemental income and popularizing traditional, hand-crafted, local and bio-products. Results of the survey conducted in the area are presented along with possible future actions utilizing information obtained during the project.
    Celem artykułu jest próba oceny możliwości i roli ogrodów przydomowych w zaspokajaniu potrzeb właścicieli i możliwości potencjalnej komercjalizacji. Badanie przeprowadzono jako analizę porównawczą dla wybranych terenów Węgier i Serbii. Stwierdzono, że uprawa ogrodów przydomowych może znacząco zaspokajać potrzeby domowników na owoce i warzywa oraz być dobrym źródłem generowania dodatkowych dochodów.
  6. Alicja Drzewiecka, Maria Śmiechowska
    System ochrony produktów regionalnych i tradycyjnych na przykładzie truskawki kaszubskiej
    THE AUTHENTICITY AND PROTECTION SYYSTEM OF THE TRADITION OF KASHUBIAN STRAWBERRY

    Słowa kluczowe: żywność regionalna i tradycyjna, autentyczność, truskawka kaszubska
    Key words: traditional and regional food, authenticity, Kashubian strawberry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było przedstawienie procesu zapewnienia autentyczności i ochrony produktu regionalnego i tradycyjnego jakim jest truskawka kaszubska (kaszëbskô malëna) oraz procedur przewidzianych przyznawa­niem certyfikatu chronionego oznaczenia geograficznego (ChOG). Przedstawiono także czynniki wpływające na zachowanie autentyczności tego produktu. Truskawka kaszubska znajduje się na liście produktów regionalnych i tradycyjnych województwa pomorskiego od 2008 roku. W 2009 roku została wpisana do europejskiego systemu nazw i oznaczeń jako chronione oznaczenie geograficzne. Żywność regionalna i tradycyjna wzbudza duże zainteresowanie zarówno producentów, jak i konsumentów i jest ważnym elementem europejskiego dziedzictwa kulturowego. Produkcja i sprzedaż tradycyjnych wyrobów spożywczych może dostarczyć nie tylko żywności o wysokich walorach żywieniowych, ale także stanowić ważny czynnik wpływający na rozwój gospodarczy wielu europejskich regionów.
    The aim of the study was to analyze the process of ensuring of the authenticity and protection of regional and traditional product, which is a Kashubian strawberry „kaszëbskô malëna” and the procedures provided for granting a certificate of protected geographical indication (PGI). This paper presents the factors affecting the ensuring of the authenticity of this product. Kashubian strawberry is on the list of regional and traditional Pomeranian Region products since 2008. In 2009 it was registered in the European system of names and designations as a Protected Geographical Indication. Regional and traditional food arouses great interest of both producers and consumers. Traditional food is an important element of the European cultural heritage. Production and sale of traditional food products can provide not only food with high nutritional values, but also can be an important factor in the economic development of many European regions.
  7. Wiesław Dzwonkowski
    Analiza sytuacji na krajowym rynku pasz białkowych w kontekście ewentualnego zakazu stosowania materiałów paszowych GMO
    SITUATION ANALYSIS ON THE DOMESTIC MARKET OF PROTEIN FODDERS IN THE CONTEXT OF THE POSSIBLE BAN ON THE USE OF GMO FEED MATERIALS

    Słowa kluczowe: pasze wysokobiałkowe, substytucja, GMO, śruta sojowa, rośliny strączkowe
    Key words: high protein materials, substitution, GMO, soybean meal, legumes
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono zmiany zachodzące na krajowym rynku pasz wysokobiałkowych na tle rozwoju produkcji zwierzęcej. Określono rolę i miejsce materiałów paszowych GMO (śruty sojowej) w bilansie pasz białkowych. Oceniono możliwości substytucji pasz GMO innymi materiałami paszowymi, w tym zwłaszcza pochodzącymi z krajowej produkcji nasionami roślin strączkowych. Zaobserwowano, że wraz z rozwojem produkcji zwierzęcej rośnie popyt i wykorzystanie pasz wysokobiałkowych, Wskazano na znaczący udział śruty sojowej GM w bilansie pasz białkowych oraz mimo zauważalnego wzrostu, na niewielkie znaczenie krajowych roślin strączkowych.
    Along with the growth in production of poultry meat and eggs and with progressing processes of the intensification of the milk production and the breeding of pigs, systematically a demand grows for high protein fodder raw materials, in it mainly GMO soybean meal. A supply and consuming of other protein fodders grow, in it among others of legume seeds fodders, but because of their little domestic production and dietary restrictions, they still have relatively a minor importance. However, there are possibilities to increase the use of domestic legume seeds in the animal nutrition to the larger scale than so far when compared with the current level of consuming, provided that they are available on the market in sufficient amounts. Unfortunately, currently there are no premises pointing to the radical increase of the leguminous participation in reserves of protein fodders, at most the growth of consuming them can influence the limitation of import dynamics of soybean meal. Possibilities of the of the large scale substitution of GMO soybean meal for other fodder materials are also limited.
  8. Krzysztof Firlej, Chrystian Firlej, Mateusz Mierzejewski
    Znaczenie sankcji gospodarczych dla bilansu handlu zagranicznego krajów Grupy Wyszehradzkiej w obszarze rolnictwa
    THE IMPORTANCE OF ECONOMIC SANCTIONS FOR THE FOREIGN TRADE BALANCE OF THE VISEGRAD GROUP COUNTRIES IN AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: sankcje gospodarcze, handel zagraniczny, Grupa Wyszehradzka
    Key words: economic sanctions, foreign trade, the Visegrad Group
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Podjęto próbę oceny wpływu sankcji gospodarczych wobec Rosji wprowadzonych w 2014 roku przez Unię Europejską na bilans handlu zagranicznego państw Grupy Wyszehradzkiej (Polski, Węgier, Republiki Czeskiej oraz Słowacji), jako skutek kryzysu ukraińskiego. Przedstawiono główne implikacje wynikające z relacji handlowych badanych krajów w stosunku do Rosji, jak również określono ich oddziaływanie na handel zagraniczny, dzięki czemu ukazano wpływ powstałych ograniczeń na gospodarki tych krajów. Stwierdzono, że w wyniku zachodzących zmian w relacjach handlowych z Rosją nastąpiła poprawa bilansu handlowego na korzyść państw Grupy Wyszehradzkiej, a brak istotnych zmian w handlu zagranicznym produktami rolniczymi może wskazywać na zmianę kierunków handlowych i poszukiwanie nowych rynków zbytu. Stwierdzono, że sytuacja ta może mieć korzystny skutek w chwili zniesienia sankcji gospodarczych, co może być wsparte przez zakumulowanie nowopowstałych kanałów dostaw i dystrybucję towarów, jak również stworzy nowe możliwości podniesienia cen i wpłynie na jakość produktów podlegających wymianie.
    The article contains an analysis of the influence of economic sanctions between the European Union and Russia introduced in 2014 as a result of the Ukrainian crisis on the foreign trade balance of the Visegrad Group countries (Poland, Hungary, the Czech Republic and Slovakia). The main implications observed in the trade relations of the researched countries in relations to Russia are presented as well as their effect on the foreign trade and the influence of the remaining limitations on the economies of the mentioned countries. It is stated that as a consequence of the undergoing changes in the trade relations with Russia there is an improvement of the trade balance in favour of the Visegrad Group countries and the lack of significant changes in the foreign trade of farm products can indicate on the change of the trade directions and the search for new markets. It is believed that this situation can have a beneficial effect at the moment of raising economic sanctions what can be supported by accumulating the new canals of diliveries and distribution of products as well as will create new possibilities to rise prices and will influence on the quality of exchangeable products.
  9. Edyta Gajos, Sylwia Małażewska
    EXTERNALITIES IN LIVESTOCK PRODUCTION ON THE EXAMPLE OF ANIMAL WELFARE
    EFEKTY ZEWNĘTRZE W PRODUKCJI ZWIERZĘCEJ NA PRZYKŁADZIE DOBROSTANU ZWIERZĄT

    Key words: external effects, animal welfare, economic valuation, milk production
    Słowa kluczowe: efekty zewnętrzne, dobrostan zwierząt, wycena ekonomiczna, produkcja mleka
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Externalities occur when the decisions of production and consumption made by one market participant are directly affected by the decisions and actions of others, whilst this impact is not fully reflected in market prices. In case of livestock production, the examples are: agricultural landscape, biodiversity, carbon dioxide and methane emission, unpleasant odour and animal welfare, all called environmental externalities. The aim of the paper is to estimate the potential costs and benefits of possible changes in requirements associated with public goods and externalities generated by agriculture on the example of upgraded animal welfare standards in milk production. It was found, that implementing higher animal welfare standards may lead to a labourious increase in milk production. It may result in a farming scale decrease, an increase in labour costs (and production costs) and consequently lead to the deterioration of financial conditions. Revenues per cow increased in the analysed scenario in the case of the small and medium scale farms and remained stable in the case of the large scale farm. However, farm income decreased in the case of all farms. This is mainly due to employment, depreciation and an increase in financial costs.
    Celem artykułu jest oszacowanie potencjalnych korzyści i kosztów wynikających z ewentualnych zmian wymogów związanych z generowaniem dóbr publicznych i efektów zewnętrznych przez rolnictwo na przykładzie podwyższenia standardów dobrostanu zwierząt w produkcji mleka. Zewnętrzne efekty występują wtedy, gdy decyzje o produkcji i konsumpcji dokonywane przez jednego uczestnika rynku mają bezpośredni wpływ na decyzje i działania innych, a wpływ ten nie jest w pełni odzwierciedlony przez ceny rynkowe. W przypadku produkcji zwierzęcej przykładami są: krajobraz rolniczy, bioróżnorodność, emisja dwutlenku węgla i metanu, nieprzyjemny zapach oraz dobrostanu zwierząt (nazywane środowiskowymi efektami zewnętrznymi). Stwierdzono, że wdrożenie wyższych standardów dobrostanu zwierząt może prowadzić do zwiększenia pracochłonności produkcji, co może prowadzić do zmniejszenia skali produkcji, wzrostu kosztów pracy (i tym samym kosztów produkcji), a w konsekwencji do pogorszenia warunków finansowych gospodarstw. W analizowanym scenariuszu przychody na jedną krowę wzrastają w przypadku gospodarstw o małej i średniej skali chowu oraz pozostają na tym samym poziomie w gospodarstwach o dużej skali chowu. Jednak dochód rolniczy malał w przypadku wszystkich gospodarstw. Było to przede wszystkim efektem wzrostu kosztów pracy, amortyzacji i kosztów finansowych.
  10. Agnieszka Ginter, Halina Kałuża, Olga Walczewska
    Postawa młodych rolników powiatu ciechanowskiego względem możliwości rozwojowych gospodarstw rolnych
    THE ATTITUDE OF YOUNG FARMERS OF CIECHANÓW DISTRICT FACED WITH THE OPPORTUNITIES OF FARMS DEVELOPMENT

    Słowa kluczowe: młody rolnik, gospodarstwo rolne, rozwój gospodarstwa
    Key words: young farmer, farm, farm development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań jest próba poznania i analiza postaw młodych rolników z powiatu ciechanowskiego względem szans rozwojowych ich gospodarstw rolnych, w zależności od wykształcenia i źródeł dochodu w gospodarstwie. Dane do analizy zebrano za pomocą kwestionariusza wywiadu w 50 gospodarstwach rolnych w 2014 roku. Właścicielami przeważającej grupy gospodarstw byli mężczyźni w wieku około 30. roku życia, z wykształceniem wyższym. W produkcji rolniczej prowadzonej w badanych gospodarstwach rolnych dominował dział produkcji zwierzęcej. Najwięcej gospodarstw (42% badanych) miało powierzchnię od 10 do 20 ha. Największą wolę rozwoju gospodarstw wyrażali rolnicy mający wyższe wykształcenie i utrzymujący się z pracy we własnym gospodarstwie. Deklarowali oni głównie zwiększenie powierzchni posiadanych gospodarstw, które stawałyby się formalnie ich własnością.
    The aim of the study was to analyze the activity of young farmers located in the district of Ciechanów to the development opportunities they held farms, depending on the education of agricultural producers and sources of income on the farm. Data for the analysis were collected using a questionnaire in 50 farms in 2014. The owners of the majority of the farms were male respondents aged about 30 years of age with higher education. In agricultural production conducted in the surveyed farms had most of the department of animal production. Most households (42% of respondents) had an area of between 10-20 ha. Respondents with higher education, continuing work on his farm expressed will of the greatest development of farms primarily by increasing its surface, which would become formally owned by them.
  11. Piotr Gołasa
    Emisja gazów cieplarnianych w polskim rolnictwie– poziom i Źródła pochodzenia
    GREENHOUSE GAS EMISSIONS IN POLISH AGRICULTURE – THE LEVEL AND SOURCES

    Słowa kluczowe: rolnictwo, zmiany klimatyczne, metan, dwutlenek węgla
    Key words: agriculture, climate changes, methane, carbon dioxide
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie wielkości i struktury emisji gazów cieplarnianych pochodzących z polskiego rolnictwa oraz wskazanie głównych źródeł tych emisji. Na podstawie danych European Enviromental Agency za lata 1990-2013 określono poziom emisji GHG w polskim rolnictwie, główne źródła emisji oraz strukturę emitowanych gazów cieplarnianych. Stwierdzono, że w badanym okresie emisja GHG w polskim rolnictwie spadła niemal o 30%, a jej głównymi źródłami są fermentacja jelitowa bydła i spalanie paliw. Głównym gazem cieplarnianym w polskim rolnictwie jest podtlenek azotu i metan, co jest niezwykle istotne w świetle planowanych uregulowań UE zmierzających do wprowadzenia limitów emisji metanu.
    The aim of this article is to determine the size and structure of the greenhouse gas emissions from Polish agriculture and identify the main sources of these emissions. The empirical part draws on data from the European Environmental Agency for 1990-2013. The level of GHG emissions in the Polish agriculture, the main source of emissions and the structure of greenhouse gas emissions. It was concluded that in the period 1990-2013 GHG emissions in Polish agriculture decreased by almost 30% and its main sources are enteric fermentation of cattle and burning of fuels. The main GHG in Polish agriculture are nitrous oxide and methane, which is extremely important in light of the planned EU regulation aimed at introducing limits for methane emissions.
  12. Barbara Gołębiewska, Tomasz Pajewski
    Negatywne skutki produkcji rolniczej i możliwości ich ograniczania
    THE NEGATIVE EFFECTS OF AGRICULTURAL PRODUCTION AND THE POSSIBILITY OF ITS LIMITATION

    Słowa kluczowe: rolnictwo, środowisko, efekty zewnętrzne
    Key words: agriculture, environment, externalities
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest prezentacja istniejących metod ograniczania niekorzystnego wpływu działalności rolniczej na środowisko oraz próba oceny zasadności stosowanych rozwiązań. Ochrona i kształtowanie środowiska, w którym człowiek żyje uznawane jest obecnie za jedno z głównych wyzwań ludzkości. Wpisuje się w to również działalność rolniczą, która w coraz większym stopniu negatywnie oddziałuje na środowisko. Stwierdzono, że głównym obecnie stosowanym sposobem ograniczania negatywnych skutków produkcji rolniczej są rozwiązania publiczne.
    Protecting and shaping the environment in which man lives is considered today as one of the main challenges of humanity. It also is part of the agricultural activity that increasingly negative impacts on the environment. The objective of the paper was to present the existing methods of reducing the adverse effects of agricultural activities on the environment and the discussion and attempt to assess the reasonableness of solutions. It was found that the main solutions of limiting negative effects of agriculture are public actions and measures.
  13. Jarosław Gołębiewski, Ola Bareja-Wawryszuk
    ZNACZENIE SPRZEDAŻY BEZPOŚREDNIEJ W POLSKIM ROLNICTWIE
    THE IMPORTANCE OF DIRECT SALES IN POLISH AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: sprzedaż bezpośrednia, gospodarstwa rynku lokalnego, kanały dystrybucji
    Key words: direct sales, farms of the local market, distribution channels
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena sprzedaży bezpośredniej artykułów żywnościowych w polskim rolnictwie. Dokonano charakterystyki sprzedaży bezpośredniej artykułów żywnościowych, przedstawiono wady i ograniczenia tej strategii w przypadku gospodarstw indywidualnych. Stwierdzono, że gospodarstw rynku lokalnego stanową ważną i rosnącą populację gospodarstw prowadzących produkcję rolniczą w Polsce.
    The aim of the study was to assess the direct selling food in Polish agriculture. There have been characteristics of the direct sale of food, presents the drawbacks and limitations of this strategy in the case of individual farms. It was found that the farms of the local market constitute an important and growing population of households engaged in agricultural production in Poland.
  14. Piotr Gradziuk, Barbara Gradziuk
    Efektywność ekonomiczna mikroinstalacji fotowoltaicznych
    ECONOMIC EFFICIENCY OF PHOTOVOLTAIC MICROINSTALLATIONS

    Słowa kluczowe: efektywność ekonomiczna, system fotowoltaiczny, odnawialne źródła energii
    Key words: economic efficiency, photovoltaic installation, renewable energy sources
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena efektywności ekonomicznej mikroinstalacji fotowoltaicznych. Przeprowadzono je w pięciu obiektach należących do Roztoczańskiego Parku Narodowego. Przy obecnych cenach energii elektrycznej i funkcjonującym systemie wsparcia produkcji z odnawialnych źródeł, inwestycja w instalacje fotowoltaiczne ma niewielkie uzasadnienie ekonomiczne. Przewidywany okres zwrotu z inwestycji wynosił od 18 do 40 lat i tylko w dwóch obiektach był krótszy od założonego okresu eksploatacji wynoszącego 25 lat. Przedstawiono także wyniki rachunku symulacyjnego rentowności instalacji o mocy do 10 kWe, przy założeniu, że energia elektryczna wytwarzana jest w systemie prosumenckim. Wówczas okres zwrotu nakładów zawierał się od 14 do 21 lat, a NPV przybierał wartości powyżej 0.
    The aim of the study was an assessment of the economic efficiency of photovoltaic micro-installations. The research was carried at 5 objects Roztocze National Park. At current prices of electricity and functioning support system of production from renewable energy sources (RES), the investment in the photovoltaic systems have little economic justification. The expected payback period was in the range of 18 to 40 years, and only two systems was less than the anticipated exploitation period of 25 years. The article presents the results of the simulation account the profitability of the installation of up to 10 kWe, assuming that electricity is produced in the prosumer systems. Then payback contain from 14 to 21 years took on a NPV value greater than 0.
  15. Aleksander Grzelak
    Związki między bezpieczeństwem żywnościowym a nierównościami dochodowymi
    THE LINKS BETWEEN FOOD SECURITY AND INCOME INEQUALITIES

    Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, nierówności dochodowe, OECD
    Key words: food security, income inequalities, OECD
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Głównym celem artykułu jest próba określenia związków pomiędzy bezpieczeństwem żywnościowym a nierównościami dochodowymi w krajach należących do OECD. Stwierdzono, że istnieją znaczne zróżnicowania zarówno w poziomie bezpieczeństwa żywnościowego, jak i w rozkładzie dochodów pomiędzy krajami. Jest to konsekwencją zarówno różnic w poziomie rozwoju gospodarczego, jak i modelu funkcjonowania gospodarki. Jak wynika z przeprowadzonych badań, zależności pomiędzy bezpieczeństwem żywnościowym a nierównościami dochodowymi były bardziej wyraźne w przypadku krajów mniej rozwiniętych, w przypadku wymiaru bezpieczeństwa żywnościowego odnoszącego się do osiągalności ekonomicznej żywności, czyli dotyczyły w większym zakresie strony popytowej na żywność. Natomiast dla krajów zamożnych trudno jednoznacznie dokonać takich uogólnień. Poziom bezpieczeństwa żywnościowego był tam relatywnie wysoki, a skala nierówności dochodowych względnie niższa.
    The main aim of the paper is attempt to evaluate the relationship between food security and income inequalities in the OECD countries. It was found that there is considerable variation in both: the level of food security, and especially in distribution of income between countries. This is a consequence of the differences in the level of economic development, as well as the model of functioning of the economy. As results from the study, these analyzed relationships are evident in the case of less developed countries, especially in the dimension of food security relating to the economic affordability of food. So they relate to a greater extent on the demand side of food. But for rich countries it is difficult to make such generalizations. The level of food security there is a relatively high, and the scale of income inequality or lower.
  16. Lilianna Jabłońska, Lidia Gunerka, Andrzej Hornowski
    Produkcja warzyw w Polsce i wybranych krajach Unii Europejskiej w latach 2000-2014
    VEGETABLES PRODUCTION IN POLAND AND SAME EU COUNTRIES IN THE YEARS 2000-2014

    Słowa kluczowe: warzywa, powierzchnia uprawy, zbiory, plony
    Key words: vegetables, cultivation area, harvests, yields
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Określono zmiany w powierzchni upraw i zbiorach warzyw gruntowych w Polsce i wybranych krajach UE. Z badań wynika, że Polska zajmuje ciągle 4. miejsce w UE, ale obecnie ex aequo z Holandią. Areał upraw i zbiory ogółem w Polsce były przez 14 lat na stabilnym poziomie przy spadku produkcji kapusty, marchwi, buraków i cebuli, a plony i średni areał uprawy jest najniższy wśród badanych krajów. Badania wykazały, że istnieje rynek zbytu na warzywa będące podstawą polskiej produkcji, ale konieczne jest szybsze zwiększanie produktywności powierzchni i poprawa struktury obszarowej upraw.
    The changes in the ground vegetables cultivation area and harvests in Poland and same EU countries have been studied. Research shows that Poland still take the 4th place in the EU, but today ex aequo with the Netherlands. Acreage and total harvest in Poland was for 14 years at a stable level with a decrease in the production of cabbage, carrots, beets and onions, and the yield and the average acreage is the lowest among the countries surveyed. The study shows that there is still a market for vegetables being the basis of Polish production, but it is necessary to faster the increase of productivity and average cultivation area.
  17. Dorota A. Janiszewska, Luiza Ossowska
    Regionalne zróżnicowanie poziomu innowacyjności w Polsce
    REGIONAL DIFFERENCES IN THE LEVEL OF INNOVATIVENESS IN POLAND

    Słowa kluczowe: innowacyjność, zróżnicowanie, Polska
    Key words: innovativeness, diversity, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena poziomu innowacyjności województw Polski. Poziom innowacyjności wyznaczono metodą wskaźnika syntetycznego. Poziom innowacyjności został wyznaczony uwzględniając wybrane wskaźniki związane z zasobami ludzkimi, działalnością sektora B+R oraz efektami działalności sektora B+R. Na postawie miernika syntetycznego podzielono województwa na trzy klasy. Najwyższym poziomem innowacyjności cechowały się województwa: mazowieckie, małopolskie, dolnośląskie, natomiast najniższym województwa: lubuskie, warmińsko-mazurskie i świętokrzyskie.
    The aim of the paper was an innovativeness level appraisal of Polish provinces. The innovation level was determined using the synthetic indicator. The innovativeness level was determined based on selected indicators related to human resources, R&D sector activities and the effects of R&D sector activities. Based on the synthetic indicator the provinces have been divided into three classes. The highest innovativeness level was characterized by the following provinces: mazowieckie, małopolskie, dolnośląskie. While the lowest innovation level characterized the following provinces – lubuskie, warmińsko-mazurskie and świętokrzyskie provinces.
  18. Paweł Janulewicz, Barbara Bujanowicz-Haraś
    Ocena rozwoju zrównoważonego polskich podregionów
    EVALUATION OF SUSTAINABILITY OF POLISH SUBREGIONS

    Słowa klucze: rozwój zrównoważony, wzorzec rozwoju Hellwiga
    Key words: sustainable development, Hellwig development pattern
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano oceny poziomu rozwoju zrównoważonego 66 podregionów w Polsce. Badania przeprowadzono za pomocą wzorca rozwoju Hellwiga, który umożliwił skonstruowanie syntetycznego miernika rozwoju zrównoważonego bazującego na wskaźnikach dotyczących ładu społecznego, środowiskowego oraz gospodarczego. Do grupy I, o najwyższym poziomie rozwoju zrównoważonego, zaklasyfikowano następujące podregiony: legnicko-głogowski, przemyski, bialski, miasto Wrocław, nowosądecki, krośnieński, miasto Szczecin, białostocki, warszawski wschodni i łomżyński.
    This study evaluates the level of sustainable development in 66 subregions in Poland. Research was carried out based on the so-called Hellwig’s development method, which enabled the construction of a synthetic measure of sustainable development. It is based on indicators related to social, environmental and economic governance. Group I, showing the highest level of sustainable development, comprised subregions: legnicko-głogowski, przemyski, bialski, city Wrocław, nowosądecki, krośnieński, city Szczecin, białostocki, warszawski wschodni, łomżyński.
  19. Zuzanna Jarosz, Antoni Faber
    Możliwości ograniczenia emisji rolniczych z uprawy kukurydzy przeznaczonej do produkcji bioetanolu
    THE POSSIBILITY OF AGRICULTURAL EMISSION LIMITATIONS FROM CORN CULTIVATION ON BIOETHANOL

    Słowa kluczowe: model DNDC, emisja rolnicza, ograniczenie emisji
    Key words: model DNDC, agricultural emission, reduce emission
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. W opracowaniu porównano emisje polowe N2O z czterech systemów uprawy kukurydzy przeznaczonej do produkcji bioetanolu, oszacowane metodą IPCC oraz symulowane za pomocą modelu DNDC. Uzyskane wyniki wykorzystano do oszacowania emisji rolniczych z zastosowaniem kalkulatora Biograce v. 4 public, który został uznany przez Komisję Europejską za oficjalne narzędzie do obliczania emisji gazów cieplarnianych zgodnie z wymaganiami dyrektywy 2009/28/WE. Uwzględnienie wartości emisji polowych oszacowanych metodą IPCC w obliczeniach emisji rolniczych wykazało ograniczenie emisji GHG w stosunku do paliw konwencjonalnych ? 50% w 12 województwach. Po wprowadzeniu do obliczeń wartości emisji polowych N2O symulowanych za pomocą modelu DNDC okazało się, że bazę surowcową dla produkcji bioetanolu można rozszerzyć również o województwo wielkopolskie i zachodniopomorskie.
    The study compared the field N2O emissions for the four corn cropping systems for the production of bioethanol estimated by the IPCC methodology and simulated by DNDC model. The obtained results were used to estimate the agricultural greenhouse emissions. Agricultural emission estimations were made using the calculator BioGrace v. 4 public, which has been recognized by the European Commission as the official tool for calculating greenhouse gas emissions in accordance with the requirements of Directive 2009/28/EC. The application of field emissions estimated by the IPCC methodology ensure GHG emissions reduction ? 50% in 12 provinces. Introduction of a N2O field emission simulated by DNDC model to the calculation can extend the resource base of Wielkopolskie and Zachodniopomorskie.
  20. Tomasz Kacprzak
    Wpływ inwestycji infrastrukturalnych na rozwój przedsiębiorczości w gminie Skórzec
    THE IMPACT OF INFRASTRUCTURAL INVESTMENTS ON THE DEVELOPMENT OF ENTREPRENEURSHIP IN THE MUNICIPALITY OF SKÓRZEC

    Słowa kluczowe: gmina, infrastruktura, przedsiębiorczość
    Key words: community, infrastructure, entrepreneurship
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest próba zweryfikowania hipotezy o pozytywnym wpływie samorządowych inwestycji infrastrukturalnych na rozwój przedsiębiorczości w gminie Skórzec. W tym celu dokonano analizy inwestycji gminnych w latach 2005-2014. Przeprowadzono również badanie ankietowe wśród lokalnych przedsiębiorców, w której określono wpływ inwestycji infrastrukturalnych na funkcjonowanie i rozwój ich przedsiębiorstw. Wyniki badań wskazują, że wpływ infrastruktury na rozwój lokalnej przedsiębiorczości jest relatywnie duży.
    The paper is an attempt to verify the hypothesis about the positive impact of government investment in infrastructure for the development of entrepreneurship in the municipality of Skórzec. For this purpose an analysis of municipal investments in the years 2005-2014. Also conducted a survey among local entrepreneurs, in which they determined the impact of infrastructure investment on the functioning and development of their businesses. The survey results indicate that the impact of infrastructure on the development of local entrepreneurship is relatively large.
  21. Józef Kania, Tadeusz Zając, Józef Śliwa
    Efektywność ekonomiczna uprawy soi i rzepaku w zachodniej części Polski
    ECONOMIC EFFICIENCY OF SOYBEANS AND RAPESEED IN THE WESTERN PART OF POLAND

    Słowa kluczowe: soja, rzepak, plony, zazielenienie, dochodowość
    Key words: soybean, rapeseed, yields, greening, profitability
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Dokonano analizy ekonomicznej uprawy soi i rzepaku w trzech zootechnicznych zakładach doświadczalnych położonych w zachodnim, ciepłym pasie Polski. Badaniami objęto dwa różniące się okresy wegetacyjne: rok 2014 z względnie dużymi opadami atmosferycznymi oraz rok 2015 charakteryzujący się niedoborem wody. Uzyskano zróżnicowany poziom plonowania soi w badanych zakładach, przy czym był on zdecydowanie niższy w roku 2015, co przełożyło się na obniżenie relatywnie wysokiej dochodowości uprawy soi względem rzepaku ozimego. Niska konkurencyjność soi w stosunku do rzepaku w okresie niedoboru wody w okresie wegetacyjnym, może być uzasadniona możliwością wykorzystania soi jako rośliny wiążącej azot oraz stanowiącej użytek proekologiczny, będący elementem zazielenienia w ramach wspólnej polityki rolnej.
    The study analyzes the economic cultivation of soybean and winter rapeseed in three animal experimental farms, located in the western and warmer belt of Poland. The study involved two different growing seasons, that is 2014 with relatively high rainfall and 2015, characterized by water shortages. Achieved varying levels of yielding of soybean in the studied farms where it was significantly lower in 2015, which resulted in a decrease in the relatively high income and profitability of cultivation of soybean against rapeseed. Low competitiveness of soybeans in relation to rapeseed in the period of shortages of water during the growing season, can be justified by the possibility of using soybean as the crops binding nitrogen and constituting the ecological focus area, which is a part of greening of CAP.
  22. Krzysztof Kapela, Marek Gugała, Krystyna Zarzecka, Marek Niewęgłowski, Ewa Krasnodębska
    Racjonalizacja zakupu technicznych środków produkcji na przykładzie gospodarstwa rolnego
    EFFICIENCY OF PURCHASE OF TECHNICAL MEANS OF PRODUCTION ON THE EXAMPLE OF FARM

    Słowa kluczowe: wykorzystanie graniczne, maszyna rolnicza, opłacalność, usługa
    Key words: utilization limits, agricultural machines, profitability, service
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie poziomu wykorzystania technicznych środków produkcji w gospodarstwie rolnym położonym w województwie mazowieckim, specjalizującym się w produkcji roślinnej. Analizę przeprowadzono na podstawie danych pozyskanych metodą wywiadu bezpośredniego. Dane dotyczyły wybranych maszyn oraz ciągników rolniczych znajdujących się na wyposażeniu gospodarstwa w 2015 roku. W celu określenia racjonalizacji zakupu i utrzymania maszyn rolniczych w gospodarstwie dokonano stosownych obliczeń z wykorzystaniem wzoru na obliczanie granicznego wykorzystania maszyn (ha/rok). Z badań wynika, że najmniej opłacalnym z utrzymaniu był kombajn zbożowy, którego roczne wykorzystanie było niższe od wykorzystania granicznego (WGR = 405,52 > WR = 375,00). Wykorzystanie pozostałych maszyn było znacznie wyższe niż wyliczone wykorzystanie graniczne. Wszystkie ciągniki rolnicze będące na wyposażeniu gospodarstwa były wykorzystywane na poziomie wyższym niż graniczne. Ich zakup był racjonalny.
    The aim of the study was to determine the level of use of technical means of production on the farm, located in Mazowieckie, specializing in crop production. The analysis was carried out on the basis of data obtained by conducting an interview. Data related to selected machines and tractors that are equipped farm in 2015. In order to determine the reasonableness of the purchase and maintenance of agricultural machinery on the farm made the calculations, using the formula for the calculation of the limit utilizations. Research shows that the least profitable of maintaining a combine harvester, with annual utilization was lower than the use limit (WGR = 405.52 > WR = 375.00). The use of machinery was much higher than the calculated usage limits. All tractors that are equipped farms are used at a level higher than the limit. Their purchase was rational.
  23. Katarzyna Karbowiak
    Aktywność turystyczna mieszkańców Polski
    TOURIST ACTIVITY OF POLISH RESIDENTS

    Słowa kluczowe: wieś, aktywność turystyczna, turysta, wyjazd, podróż
    Key words: village, tourist activity, tourist, departure, journey
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było przedstawienie zagadnienia aktywności turystycznej Polaków. Z dostępnych badań wynika, że udział mieszkańców wsi w wyjazdach turystycznych jest mniejszy niż w przypadku mieszkańców miast. Wykorzystano dane wtórne oraz wyniki badań własnych prowadzonych wśród mieszkańców wsi. Stwierdzono, że liczba wyjazdów turystycznych z roku na rok zwiększa się, mieszkańcy wsi wyjeżdżają najczęściej latem. Jednym z głównych celów podróży były odwiedziny krewnych i znajomych oraz cel turystyczno-wypoczynkowy. Turyści zamieszkujący wsie najczęściej sami organizowali podróż we własnym zakresie.
    The paper presents the problem of tourist activity Poles – inhabitants of the village. The available research shows that the share of rural residents in tourist trips is lower than that of urban residents. The article uses secondary data analysis and the results of the study conducted among rural residents. It was found that the number of tourist trips from year to year increases, the villagers are leaving mostly in the summer, one of the main goals of the trip was visiting relatives and friends and the purpose of tourism and recreation. Tourists mostly living in villages they organize their own.
  24. Szilvia Erdeiné Késmárki-Gally
    Evolution of costs of agricultural machine operation and its impact on organic farms in Hungary
    ROZWÓJ KOSZTÓW MASZYN ROLNYCH I JEGO WPŁYW NA ORGANICZNE GOSPODARSTWA ROLNE NA WĘGRZECH

    Key words: cost, basic farm, machines, optimum
    Słowa kluczowe: koszt, podstawowe gospodarstwo rolne, maszyny, optimum
    Streszczenie/Summary
    Abstract. One of the most important tasks of the National Agricultural Research and Innovation Centre Institute of Agricultural Engineering (NARIC MGI) is to annually provide information on the evolution of agricultural machine operation costs in Hungary. Therefore, the Institute – in addition to other activities – monitors and updates changes concerning agricultural machinery through the use of operational data and values of basic farms on a yearly basis. The work results in the development and publication of a booklet which best summarizes the actual cost of agricultural work performed by different machines. It contains the average performance and cost of agricultural machines and equipment calculated by expected prices, wages, and other costs. In this article, our aim is to present the main results of the observation and summarize the main conclusions of traditional and organic farms in Hungary.
    Jednym z najważniejszych zadań Centrum Badań Narodowej Gospodarki Rolnej Instytutu Inżynierii Rolnej (NARIC MGI) jest coroczne dostarczenie informacji na temat kosztów pracy maszyn przeznaczonych do pracy w węgierskim rolnictwie. Instytut monitoruje i uaktualnia co roku te zmiany za pomocą danych uzyskanych z gospodarstw. Następnie publikuje broszurę podsumowującą rzeczywiste koszty pracy wykonywanej przez różne maszyny rolnicze. Na podstawie oczekiwanych cen, płac oraz innych kosztów oszacowuje się także średnią wydajność maszyn i ich wyposażenia.
  25. Sylwia Kierczyńska
    Zmiany struktury asortymentowej uprawianych w Polsce drzew i krzewów owocowych
    CHANGES IN THE ASSORTMENT’S STRUCTURE OF FRUIT TREES AND SHRUBS CULTIVATED IN POLAND

    Słowa kluczowe: areał upraw, powierzchnia, gatunki drzew i krzewów owocowych, tendencje
    Key words: cultivation area, acreage, fruit trees and shrubs, trends
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy było zbadanie zmian areału upraw poszczególnych gatunków drzew i krzewów owocowych w Polsce oraz sprawdzenie czy zmianom wielkości bezwzględnych powierzchni upraw towarzyszyły także zmiany względne (udział w strukturze upraw). Podstawą analizy były dane statystyczne GUS na temat areału uprawy poszczególnych gatunków drzew i krzewów owocowych. Zakres analizy obejmuje dwa podokresy, rozpoczynające się w latach spisu rolnego: 2002-2009 i 2010-2015. Zmiany określono za pomocą indeksu zmian oraz współczynnika regresji liniowej. Określono również istotność różnic pomiędzy średnim areałem upraw w analizowanych podokresach. Z przeprowadzonej analizy wynika, iż udział poszczególnych gatunków w strukturze upraw sadowniczych w Polsce nie zmienił się znacznie w analizowanym okresie. Widoczne są wyraźne tendencje w zmniejszaniu się powierzchni uprawy śliw, wiśni i agrestu oraz wzrost areału uprawy borówki wysokiej, malin i leszczyny, jednak udział tych gatunków i zmiany nie są na tyle duże, aby skutkowało to zmianami struktury asortymentowej upraw sadowniczych w Polsce.
    The aim of the study was to examine the changes in acreage of fruit trees and shrubs in Poland and to verify that changes the size of the absolute crops acreage also were accompanied by changes in the participation in the structure of crops. The basis for analysis were statistical data of GUS on the area of cultivation of fruit trees and shrubs. The scope of the analysis includes two periods, beginning in the census years: 2002-2009 and 2010-2015. The changes were specified using the index and the coefficient of linear regression. There were also specified the significance of the differences between the average area of crops in the two periods. The analysis shows that the contribution of each species in the structure of fruit crops in Poland has not changed substantially over the analysis period. There are trends in reducing growing area of plum trees, sour cherries and gooseberries and the increase in acreage of blueberries, raspberries and hazelnuts, however, the share of these species and the changes are not enough to result in changes to the structure of the acreage of fruit crops in Poland.
  26. Gabriella Kispál, István Takács
    Winery corporations in Europe and in the World
    PRODUCENCI WIN W EUROPIE I NA ŚWIECIE

    Key words: cooperation, success, cooperative, business cluster
    Słowa kluczowe: współpraca, sukces, kooperacyjny, klaster przemysłowy
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The global grape and wine market has been rearranged during the past 15 years. Over the course of events, as new world wines gained ground, further emerging countries joined in and the production of old world wines decreased, giving rise to a new era. It was affected by globalization that placed concentrated markets in an advantageous position. As a result, there is a growing emphasis on the formation of vine growth and wine production collaboration networks in case of both the new world and European countries, which are able to provide solutions to global challenges arising as a result of global wine market development. In European wine producing countries with great traditions, integration, necessary for the stable operation of the sector, was established much earlier, typically in the form of producer cooperatives. In new areas, concentration began later, thus forming clusters constituting an appropriate form in many cases. This paper examines the necessity of cooperation and overviews the advantages and drawbacks that can be obtained from it. It compares wine producing collaboration networks in European countries and areas overseas. The aim of the study is to find the most important attributes leading to success.
    Światowy rynek winogron i wina przeszedł poważne zmiany w ciągu ostatnich 15 lat. Nowa era nastała, gdy wina z Nowego Świata zaczęły zyskiwać uznanie konsumentów, a na rynek wkraczały kolejne kraje rozwijające się, produkcja wina zaś w krajach Starego Świata malała. Wpływ na to miały procesy globalizacyjne, które dały korzystną pozycję skoncentrowanym rynkom. Z tego powodu wzrasta znaczenie współpracy w zakresie uprawy winorośli i produkcji wina, zarówno w Nowym Świecie, jak i w Europie, która pozwala sprostać wyzwaniom wynikającym z rozwoju globalnego rynku wina. W krajach europejskich o wielowiekowej tradycji wytwarzania wina kwestia zrzeszania się w celu stabilnej działalności sektora została wcześniej rozwiązana, głównie przez tworzenie spółdzielni produkcyjnych. Na nowych obszarach integrację rozpoczęto później, lecz przeprowadzono ją w większym zakresie i przybrała ona w wielu przypadkach formę klastrów przemysłowych. Zbadano konieczność współpracy i zaprezentowano korzyści oraz problemy, które ona niesie ze sobą, a także porównano modele współpracy w krajach europejskich oraz na innych kontynentach. Celem badań było ustalenie, jakie są najistotniejsze atuty wiodące do sukcesu.
  27. Anna M. Klepacka, Patrycja Wąsiewska
    Innowacje produktowe a preferencje klientów na przykładzie branży piekarniczej
    PRODUCT INNOVATIONS AND CLIENT PREFERENCES BASIS ON BAKING INDUSTRY EXAMPLE

    Słowa kluczowe: preferencje klientów, cool rising, pieczywo, cechy sensoryczne
    Key words: consumer preferences, cool rising, baked goods, sensory attributes
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. W pracy badano preferencje klientów sklepu firmowego Spółdzielni Piekarsko-Ciastkarskiej w Warszawie w odniesieniu do cech pieczywa oraz bułek produkowanych przy użyciu innowacyjnej technologii cool rising. Pracę oparto o własne badania ankietowe przeprowadzone w listopadzie 2014 roku. Wśród ankietowanych dominowały kobiety, większość respondentów miała wykształcenie co najmniej średnie oraz dochody w przedziale od 1501 do 3000 zł. Według badanych najważniejsze cechy innowacyjnego pieczywa to: jak najdłuższe utrzymanie świeżości, delikatna i chrupiąca skórka oraz wyrazisty smak i aromat, a zatem cechy wypieków z ciasta przygotowanego metodą cool rising. Ponadto, klienci nie uznali ceny za cechę decydującą o zakupach w sklepie firmowym, co jest sprzeczne z opinią w branży, że wzrost cen jest główną przyczyną spadającej konsumpcji. Wyniki przedstawionych badań wskazują na cechy sensoryczne bułek jako te najistotniejsze w zachęceniu klientów do zakupu pieczywa. Zastosowanie innowacyjnej technologii wydaje się być uzasadnione w celu powstrzymania systematycznie spadającej konsumpcji wyrobów branży piekarniczej.
    The study examines preferences of customers of the Spółdzielnia Piekarsko-Ciastkarska bakery in Warsaw regarding attributes of baked goods and rolls produced using the innovative technology “cool rising”, which is a method of regulated dough preparation used in baking “crispy baked goods”. The study applies own survey data collected in November 2014. The majority of respondents were women, most of respondents had at least high school education, and income between 1501PLN and 3000PLN. Summary of responses shows that the most important attributes of baked goods produced using the innovative technology include the longest period of maintaining freshness, delicate and crunchy surface, and well defined taste and aroma. It has to be stressed that bakery customers did not name price an attribute deciding about the purchase what seems to contradict the opinion coinciding with the Law of Demand expressed by the sector’s leaders, namely that the price increase is the primary reason for the baked goods consumption decline. Results of this study indicate sensory attributes of rolls as the most important in encouraging purchase. The application of an innovative technology seems justified in order to stop the systematically declining consumption of bakery products.
  28. Zofia Kołoszko-Chomentowska
    Efektywność wykorzystania środków trwałych w gospodarstwach rolnych
    EFFICIENCY IN THE USE OF FIXED ASSETS ON FARM HOLDINGS

    Słowa kluczowe: środki trwałe, efektywność, reprodukcja, gospodarstwo rolne
    Key words: fixed assets, efficiency, reinvestment, farm holding
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono efektywność wykorzystania aktywów trwałych w gospodarstwach rolnych województwa podlaskiego. Efektywność aktywów trwałych oceniono na podstawie ich produktywności i dochodowości. Zastosowano też wybrane metody analizy finansowej. Oceny odtwarzania aktywów trwałych dokonano na podstawie stopy reprodukcji aktywów trwałych. W miarę wzrostu wartości aktywów trwałych wyższa była efektywność ich wykorzystania i gospodarstwa uzyskiwały lepsze wyniki ekonomiczne. Najwyższą efektywnością wykorzystania aktywów charakteryzowały się gospodarstwa większe obszarowo i lepiej wyposażone w maszyny i urządzenia (grupa C) i tylko gospodarstwa tej grupy miały zdolność do reprodukcji rozszerzonej. Gospodarstwa te częściej korzystały z zewnętrznego finansowania aktywów trwałych, chociaż stopień uzależnienia gospodarstw rolnych od kapitałów obcych wszystkich grup był bardzo niski.
    This paper presents fixed-asset turnover in agricultural holdings in the Podlaskie voivodeship. Fixed-asset turnover was assessed on the basis of their productivity and profitability. Selected methods of financial analysis were also applied. Assessments of fixed-asset reproduction were conducted on the basis of the fixed-asset reproduction rate. Positive changes in the fixed assets owned by agricultural holdings were observed. As the value of fixed assets grew, their turnover also increased, and farms achieved better economic results. Farms with larger areas and more machinery and equipment (group C) were characterized by the greatest fixed-asset turnover, and only farms from this group had the capability of expanded reproduction. These farms took advantage of external financing for fixed assets more often, but the degree in which agricultural holdings were dependent on foreign capital was low in all groups.
  29. Renata Korzeniowska-Ginter, Alina Dereszewska, Ewa Spigarska
    Postawa konsumentów względem wdrażania idei segregacji odpadów piekarsko-cukierniczych „u źródła”
    CONSUMER ATTITUDE TOWARDS THE IMPLEMENTATION OF THE IDEA OF BAKERY AND CONFECTIONERY WASTE SEGREGATION „AT SOURCES”

    Słowa kluczowe: odpady piekarsko-cukiernicze, segregacja „u źródła”
    Key words: bakery and confectionery waste, segregation “at source”
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena postrzegania problemu marnowania pieczywa, skłonności konsumentów do segregowania odpadów piekarsko-cukierniczych, czynników sprzyjających oraz opinii w zakresie kierunków wykorzystania odpadów tego typu. Badania ankietowe przeprowadzono wśród 314 osób. Stwierdzono, że marnowanie pieczywa jest bardzo ważnym problemem, zwłaszcza dla respondentów w wieku powyżej 40 lat. Badani wykazali wysoką akceptację w stosunku do idei segregacji odpadów piekarsko-cukierniczych. Czynnikami sprzyjającymi segregacji byłyby odpowiednio przygotowane pojemniki oraz świadomość, że pieczywo nie jest wyrzucane do śmieci. Ankietowani wyrażali się sceptycznie w stosunku do wykorzystania odpadów piekarsko-cukierniczych do produkcji biogazu lub metanolu. Stwierdzono konieczność podjęcia działań na terenie gmin pozwalających na zbiórkę odpadów piekarsko-cukierniczych w celu efektywnego ich zagospodarowania oraz prowadzenie w tym zakresie działań edukacyjnych.
    The aim of the study was to evaluate the perception of the problem of waste of bread, the tendency of consumers to separate their waste bakery and confectionery, the factors that encourage and opinions on the directions of use of this type of waste. A survey was conducted among 314 consumers. It was found that waste of bread especially for people over the age of 40 years is a very important issue. The respondents showed a high acceptance in relation to the concept of waste segregation bakery and confectionery. Factors supporting segregation would be properly prepared containers and the awareness that the bread is not thrown in the trash. Respondents expressed scepticism in relation to the use of bakery and confectionery waste to produce biogas or methanol. Demonstrated popular support indicates the need for action in the municipalities allow for collection of waste bakery and confectionery to their effective management, and the conduct in this field of educational activities.
  30. Irén Rita Kőszegi
    The young farmers’ willingness to cooperate and their chances to get a property of land. The case of Homokhátság
    CHĘCI MŁODYCH ROLNIKÓW DO WSPÓŁPRACY I ICH SZANSE DO UZYSKANIA WŁASNOŚĆ GRUNTU NA PRZYKŁADZIE HOMOKHÁTSÁG

    Key words: young farmers, Homokhátság, new land law, machinery rings, cooperation
    Key word: młodzi rolnicy, Homokhátság, nowe prawo rolne, kółka rolnicze, współpraca
    Streszczenie/Summary
    Abstract. As far as the member states of the European Union are concerned, it can be said that besides the declining proportion of agricultural workers, even the number of young farmers is constantly decreasing. In the strategy of Europe 2020: The intelligent, sustainable and inclusive growth, young agricultural growers are devoted a prominent role as taking the future of agriculture into consideration, this role is essential. In my research I am investigating the young smallholders of the southern region of the Great Hungarian Plain focusing on the young farmers of Homokhátság, as a significant section where there are agricultural properties of land of really poor quality. The farmers in Homokhátság dealing with fruit-and vine-growing or arable vegetable growing have tried to find the most suitable forms of agriculture. These characteristics cannot be found in other territories with poor fertility properties so Homokhátság can be considered as a good example. Having the results, I would like to find answers to questions like what motivated the young farmers to start dealing with agriculture, how they see their prospects for the future and what sorts of challenges they face in our age. According to the opinion of the young farmers, the new land law which came into force on 1st May 2014 did not have a positive influence on the chances of their getting a property of land. Due to the arable prices risen recently only farmers with more capital are able to buy properties. Cooperation is less popular among the youngsters and only some of the respondents were aware of the concept of machinery rings.
    Celem pracy jest próba oceny chęci młodych rolników do współpracy i motywacji do prowadzenia produkcji rolnej na południowych terenach Wielkiej Równiny Węgierskiej w Homokhátság. Stwierdzono, że młodzi rolnicy dysponują niedużym kapitałem na zakup ziemi produkcyjnej, a barierą w rozwoju ich gospodarstw jest organiczona wiedza na temat możliwości współpracy.
  31. Irena Kropsz-Wydra, Magdalena Klimek
    Podmioty biogospodarki w strukturze działalności gospodarczej na terenie Dolnego Śląska oraz Polski
    BIOECONOMY ENTITIES IN THE STRUCTURE OF ECONOMIC ACTIVITY IN LOWER SILESIA AND POLAND

    Słowa kluczowe: podmioty gospodarcze, biogospodarka, Dolny Śląsk, Polska
    Key words: entities, bioeconomy, Lower Silesia, Poland
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania była analiza zmian podmiotów gospodarczych prowadzących działalność na sferze biogospodarki oraz identyfikacja podmiotów biogospodarki, charakteryzujących się najwyższym tempem zmian na Dolnym Śląsku i w Polsce. Dodatkowo oceniono zmiany w sektorze publicznym i prywatnym. Zakres czasowy badań obejmował lata 2009-2015. Określono strukturę i dynamikę zmian oraz liczbę podmiotów przypadających na 10 tys. mieszkańców. Zaobserwowano poprawę poziomu wyposażenia w podmioty zajmujące się biogospodarką w Polsce oraz pogorszenie się potencjału biogospodarki na Dolnym Śląsku, wykazując wahania dynamiki w poszczególnych latach. Na Dolnym Śląsku i w Polsce w obrębie sektorów biogospodarki najwyższy był przyrost liczby podmiotów zajmujących się działalnością badawczo-rozwojową, natomiast najniższe tempo zmian wykazała produkcja podstawowa.
    The aim of the study was to analyze the changes of business entities operating in the field of bio-economy, and the identification of entities bioeconomy, giving the highest pace of change in Lower Silesia in Poland. Additionally rated changes in the public and private sectors. The time range study covered the period 2009-2015. The study determined the structure and dynamics of change and set the number of entities per 10 thousand. residents. There was an improvement the level of equipment in entities involved in bioeconomy in Poland and the deterioration of the potential of the bioeconomy in Lower Silesia, showing the dynamics of fluctuations in individual years. In Lower Silesia in Poland and within the sectors of the bioeconomy was the highest increase in the number of actors involved in research and development, while the lowest rate of change showed basic production.
  32. Dominika Kuberska
    Wsparcie organizacji klastrowych jako forma interwencji publicznej w sektorze rolno-żywnościowym
    SUPPORT FOR CLUSTER ORGANIZATIONS AS A FORM OF PUBLIC INTERVENTION IN THE AGRI-FOOD SECTOR

    Słowa kluczowe: klaster, organizacja klastrowa, interwencja publiczna
    Key words: cluster, cluster organization, public intervention
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie organizacji klastrowej jako konstrukcji komplementarnej w stosunku do klastra, w kontekście problemu ich wsparcia przybierającego formę interwencji publicznej w sektorze rolno-żywnościowym w Polsce. W procesie integracji polskiego i unijnego systemu gospodarczego organizacje klastrowe stały się nowym elementem systemu rynkowego. Wraz z rozpowszechnieniem się koncepcji klastra doszło jednak do zatarcia różnicy między tymi pojęciami. Ich poprawne rozróżnienie jest jednak konieczne, jeżeli w wyniku projektowanej i wdrażanej polityki klastrowej ma nastąpić wzrost konkurencyjności sektora rolno-żywnościowego. W literaturze przedmiotu, jak i w praktyce gospodarczej dostrzega się błędne podejście, w którym pojęcie klastra i organizacji klastrowej są uznawane za tożsame. W konsekwencji interwencja publiczna skupiona jest na wsparciu organizacji klastrowych, do których należy zazwyczaj jedynie ułamek podmiotów funkcjonujących w klastrze. Efekty interwencji ograniczają się zatem do wąskiego grona uczestników procesów rywalizacji rynkowej.
    The aim of the paper was to present cluster organizations as a complementary structure in relation to clusters in the context of support that takes form of public intervention in the agri-food sector in Poland. In the process of integration of the Polish and the EU economic systems, cluster organizations have become a new element of the market. With the expansion of the cluster concept a blur has occurred with regard to the distinction of these two terms. Their proper perception is necessary if greater competitiveness is expected to take place in the agri-food sector that is a result of a planned and implemented cluster policy. In the literature as well as in business practice a wrong approach in which these two concepts are considered to be identical can be recognized. Consequently, public intervention is focused on supporting cluster organizations that are formed by only a fraction of entities operating in a cluster. The effects of such intervention are therefore limited to a small group of market participants.
  33. Dariusz Kusz, Marek Sobolewski
    Zmiany efektywności gospodarstw rolniczych korzystających z pomocy publicznej w działalności inwestycyjnej
    CHANGES OF EFFICIENCY OF FARMS BENEFITING FROM PUBLIC FUNDS IN INVESTMENT ACTIVITY

    Słowa kluczowe: inwestycje, pomoc publiczna, efektywność, gospodarstwo rolnicze
    Key words: investments, public aid, efficiency, farm
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono zmiany w efektywności gospodarstw rolniczych korzystających w działalności inwestycyjnej z pomocy publicznej oraz dokonano oceny czynników warunkujących te zmiany. Stwierdzono, że w badanych gospodarstwach rolniczych nastąpił wzrost całkowitej produktywności, przy czym wzrost ten był głównie zdeterminowany zmianami w efektywności technicznej, a nie zmianami możliwości technologicznych. Nie stwierdzono istotnie statystycznej zależności pomiędzy zmianami w całkowitej produktywności badanych gospodarstw rolniczych a zmiennymi charakteryzującymi potencjał produkcyjny gospodarstw oraz poziomem zrealizowanych inwestycji.
    The aim of this study was to assess the changes of efficiency of farms benefiting from public aid in investment activity and to identify the determinants of these changes. Research shows increase of total productivity factor in analyzed farms which been mainly caused by technical efficiency, not by technological changes. There was no significant statistical relationship between the changes of total productivity factor and the variables characterizing the production potential of farms and the level of investments.
  34. Agnieszka Kuś, Magdalena Pawlik
    Wybrane miary finansowe a strategia gospodarowania kapitałem obrotowym na przykładzie przedsiębiorstw przemysłu spożywczego
    SELECTED FINANCIAL MEASURES AND WORKING CAPITAL MANAGEMENT STRATEGY ON THE EXAMPLE OF THE FOOD INDUSTRY COMPANIES

    Słowa kluczowe: strategia gospodarowania kapitałem obrotowym, jednoczynnikowa analiza wariancji, przedsiębiorstwa przemysłu spożywczego
    Key words: working capital, management strategy, One-Factor Analysis of Variance, food industry companies
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono zależności między wybranymi miarami finansowymi przedsiębiorstw a strategią gospodarowania kapitałem obrotowym. Do realizacji tak określonego celu wykorzystano jednoczynnikową analizę wariancji. Przeprowadzone badania objęły spółki przemysłu spożywczego notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie i dotyczyły okresu 2004-2012. Efekty przeprowadzonej analizy wskazują, iż strategia gospodarowania kapitałem obrotowym istotnie różnicuje analizowane miary finansowe przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa realizujące agresywną politykę gospodarowania kapitałem obrotowym uzyskiwały istotnie wyższe wartości przychodów ze sprzedaży oraz zysku netto w porównaniu z przedsiębiorstwami stosującymi bardziej rygorystyczne strategie.
    The article presents the dependency between companies’ selected financial measures and the working capital management strategy. One-Factor Analysis of Variance has been used to accomplish the defined aim of the work. The research involved the food industry companies registered at the Warsaw Stock Exchange between years 2004-2012. The effects of the conducted analysis indicate that the working capital management strategy significantly differentiates the analyzed financial measures of companies. Accordingly, companies implementing an aggressive working capital management presented significantly higher sales revenue and net profit when compared to companies with more rigorous strategies.
  35. Hubert S. Łąkowski, Magdalena Śmiglak-Krajewska
    Identyfikacja sposobów ograniczania ryzyka w działalności krajowych przedsiębiorstw przemysłu tłuszczowego
    IDENTIFICATION OF RISK REDUCTION METHODS IN ACTIVITY OF DOMESTIC OIL AND FAT PROCESSORS

    Słowa kluczowe: ryzyko działalności gospodarczej, ryzyko cenowe, rynek śruty rzepakowej i makuchu rzepakowego, przedsiębiorstwa przemysłu tłuszczowego
    Key words: risk of economic activity, price risk, rapeseed meal and rapeseed cake market, oil and fat processors
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Głównym celem artykułu jest identyfikacja sposobów zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwach przemysłu tłuszczowego zajmujących się przetwórstwem rzepaku. Badania przeprowadzono w 2013 roku wśród 7 przedsiębiorstw przemysłu tłuszczowego. Na podstawie badań można stwierdzić, że respondenci w ciągu ostatnich lat zetknęli się z sytuacjami zagrażającymi funkcjonowaniu ich działalności. Najczęstszym sposobem ograniczania ryzyka stosowanym w przedsiębiorstwach przemysłu tłuszczowego była współpraca z innymi podmiotami w ramach integracji pionowej. Ponadto, przedsiębiorstwa przemysłu tłuszczowego w ograniczonym stopniu wykorzystywały alternatywne narzędzia ograniczania ryzyka, w tym: ubezpieczenia, fundusz ryzyka oraz instrumenty pochodne.
    The main purpose of this paper was an identification of ways of managing risk by oil and fat processors engaged in rapeseed processing. Empirical research was conducted in 2013 among 7 enterprises of oil and fat industry. Based on the survey it can be stated that the respondents in the recent years have come into contact with situations threatening the functioning of their activity. The most common way to reduce risk used in oil and fat processors was cooperation with other entities within the framework of vertical integration. Moreover, oil and fat processors to a limited extent have used alternative risk reducing tools, including: insurance, risk fund and derivative instruments.
  36. Agnieszka Maciąg
    German Policy in terms of actions aiming at climate protection
    POLITYKA GOSPODARCZA NIEMIEC W ZAKRESIE DZIAŁAŃ MAJĄCYCH NA CELU OCHRONĘ KLIMATU

    Key words: sustainability, climate protection, carbon market, renewables
    Słowa kluczowe: zrównoważony rozwój, ochrona klimatu, handel emisjami zanieczyszczeń, odnawialne źródła energii
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The aim of the study was to specify and analyse the actions taken by the German Government in order to enhance the environment protection by reducing the amount of greenhouse gases. The study used secondary data, which included research conducted by the German government facilities concerning the public perception of economic policy in the field of climate protection and the attitude of the society to environmental safety. According to analysis, the German public perceives the safe future for their children (75%) in efforts to protect the climate. The efficiency of the economic activities is also affected by the initiatives instigated by the Government in selected countries.
    Celem badania było wyszczególnienie i analiza działań podejmowanych przez rząd niemiecki, w celu zwiększenia ochrony środowiska przez zmniejszenie zużycia gazów cieplarnianych. Wykorzystano dane wtórne, w skład których wchodziły badania przeprowadzone przez niemieckie instytucje rządowe dotyczące postrzegania przez społeczeństwo polityki gospodarczej w zakresie ochrony klimatu i stosunek ludności do bezpieczeństwa środowiskowego. Jak wynika z analiz, społeczeństwo niemieckie widzi w działaniach zmierzających do ochrony klimatu bezpieczną przyszłość dla swoich dzieci (75%). Na efektywność działań gospodarczych wpływ mają również inicjatywy podejmowane przez rząd w wybranych krajach.
  37. Karolina Marek, Rafał Baum
    Efektywność wybranych instrumentów gospodarki nieruchomościami gminy – ASPEKTY TEORETYCZNE
    THE EFFECTIVENESS OF SELECTED INSTRUMENTS OF REAL ESTATE MANAGEMENT OF THE COMMUNE – THEORETICAL ASPECTS

    Słowa kluczowe: efektywność, nieruchomości, gospodarka nieruchomościami
    Key words: efficiency, properties, real estate management
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na opłatę adiacencką i rentę planistyczną jako źródła dochodu gminy oraz próba określenia sposobu pomiaru efektywności tych instrumentów. Artykuł stanowi wstęp do badań nad efektywnością wybranych instrumentów gospodarki nieruchomościami gmin. Omówiono cele i zadania gminy, pojęcie gospodarki nieruchomościami oraz wybrane jej instrumenty – rentę planistyczną i opłatę adiacencką. Poruszono także kwestię badania efektywności tych dwóch danin – omówiono główne założenia takiego pomiaru. Zaproponowano kilka wskaźników do oceny.
    This paper is an introduction to the study of the effectiveness of selected instruments of real estate management of the commune. First, it discusses the objectives and tasks of the commune, the concept of property management and selected its instruments - planning fee and betterment levy. The paper addresses also the issue of measuring the effectiveness of these two levies – the main assumptions of such measurement. It proposed several indicators to assess.
  38. Magdalena Mądra-Sawicka
    Stopień wykorzystania nadwyżki finansowej w finansowaniu inwestycji w małych i średnich przedsiębiorstwach przetwórstwa spożywczego
    THE DEGREE OF USE OF FINANCIAL SURPLUS IN INVESTMENT FINANCING – THE CASE OF SMALL AND MEDIUM FOOD PROCESSING ENTERPRISES

    Słowa kluczowe: nadwyżka finansowa, inwestycje, przedsiębiorstwa przetwórstwa spożywczego
    Key words: financial surpluses, investment, food processing enterprises
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie skali finansowania nakładów inwestycyjnych z nadwyżki finansowej. Okres badań obejmował lata 2010-2014, w których przedstawiono samofinansowanie inwestycji na przykładzie przedsiębiorstw przetwórstwa spożywczego. Głównym kryterium podziału badanych podmiotów była przynależność do małych i średnich przedsiębiorstw oraz klasyfikacja PKD. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że małe i średnie przedsiębiorstwa były zróżnicowane ze względu na poziom pokrywania wydatków inwestycyjnych z nadwyżki finansowej. Większą część samofinansowania na cele inwestycyjne przeznaczały średnie przedsiębiorstwa, w porównaniu do podmiotów małych. Świadczy to o modyfikacji strategii samofinansowania wraz ze wzrostem skali działalności.
    The paper presents the relationship which determine the scale of financing investment with a financial surplus. The conducted study period covered years 2010-2014. The research investigated the relationship in the field of self-financing on the example of food processing companies. The main division criterion of companies in research were: Polish Classification of Economic Activities and classification to small and medium-sized enterprises. Based on the survey it was found that small and medium-sized enterprises were varied by the level of investment expenditure in relation to financial surplus. The greater part of the self-financing for investment purposes were allocate by medium-sized enterprises compared to small-sized. The strategy of self-financing changed with the increase in the scale of conducted performance by research companies.
  39. Ilona Molenda-Grysa
    Ekologiczne gospodarstwa rolne jako podmioty biogospodarki
    ORGANIC AGRICULTURAL FARMS AS ENTITIES BIOECONOMY

    Słowa kluczowe: rolnictwo ekologiczne, biogospodarka, żywność ekologiczna, przetwórnie ekologiczne
    Key words: organic farming, bioeconomy, organic food, organic processing plants
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była identyfikacja województw o największym potencjale do produkcji ekologicznej żywności, co jest zgodne z koncepcją biogospodarki. Zastosowano metodę badawczą, której głównym celem było sprowadzenie wszystkich badanych cech do porównywalnych wielkości w przedziale [-1; 1] (tzw. parametry znormalizowane). Następnie tak przygotowane parametry zsumowano w zakresie wspomnianych cech, aby określić miarę zagregowaną. W ten sposób otrzymano dane, pozwalające porównać województwa, biorąc pod uwagę wszystkie trzy cechy łącznie. Do województw o największym potencjale do produkcji żywności ekologicznej zaliczono zachodniopomorskie, warmińsko-mazurskie, mazowieckie, podlaskie, lubelskie i wielkopolskie. Wszystkie wyszczególnione województwa w ostatnich latach badanego przedziału czasowego były w czołówce pod względem powierzchni ekologicznych użytków rolnych, liczby ekogospodarstw i ekoprzetwórni.
    The aim of the study was to identify regions with the greatest potential for the production of organic food, which is consistent with the concept of the bio-economy. The main objective of the method of research was to bring all of examined characteristics to comparable size in the range [-1; 1] (the standardised parameters). Then the standardized parameters have been summarized for all three characteristics in order to determine an aggregate measure. This way the data, allowing to compare the provinces with respect to all three features together, have been obtained. The voivodships with the greatest potential to produce organic food are the following: Zachodniopomorskie, Warmińsko-Mazurskie, Mazowieckie, Podlaskie, Lubelskie and Wielkopolskie. All these provinces in the last considered years were in the forefront in terms of area of ecological farmland, number of eco-farms, or/and the number of the eco-processing plants.
  40. Szilvia Molnár
    EVALUATION OF THE HUNGARIAN AND POLISH GOOSE MEAT PRODUCTION
    OCENA PRODUKCJI MIĘSA GĘSI NA WĘGRZECH I W POLSCE

    Key words: goose production, international review, revealed comparative advantage
    Słowa kluczowe: produkcja gęsi, międzynarodowy przegląd, ujawniona przewaga komparatywna
    Streszczenie/Summary
    Abstract. In the recent years, goose meat had a constantly decreasing proportion of the world’s poultry production. However, a significant amount of goose meat is produced mainly in Central Europe and Southeastern Asia. During the last decade, production greatly increased in these areas and also worldwide. China has a leading role in the world’s goose meat production. In Europe, the most significant goose meat producers are Hungary and Poland, the latter of which could greatly improve the volume of production in the recent years, thereby representing an increasingly growing competitor for Hungary. This study illustrates the international circumstances of goose production, as well as the tendencies of production and trade. In addition, RCA indexes were used to examine the comparative advantages of goose meat and meat products in the world waterfowl market in the case of the most significant producers of Europe – Hungary and Poland. Consequently, it can be concluded that the two main exporting countries have different, but significant comparative advantages in terms of various meat products.
    Przedstawiono międzynarodowe uwarunkowania produkcji mięsa gęsi, a także tendencje w jego produkcji i handlu. Stwierdzono, że w Europie najbardziej znaczącymi producentami mięsa gęsi są Węgry i Polska. W ostatnim czasie Polska znacząco zwiększyła wielkość produkcji, co stanowi coraz większą konkurencję dla Węgier.
  41. Anna Murawska
    Zmiany w spożyciu warzyw w Polsce w kontekście zrównoważonej konsumpcji
    CHANGES IN VEGETABLE CONSUMPTION IN POLAND IN THE CONTEXT OF SUSTAINABLE CONSUMPTION

    Słowa kluczowe: warzywa, gospodarstwo domowe, spożycie, zrównoważona konsumpcja
    Key words: vegetables, household consumption, sustainable consumption
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była próba przedstawienia zmian w poziomie wydatków na warzywa i w spożyciu warzyw w Polsce oraz wynikających z tego implikacji w kontekście zrównoważonej konsumpcji. Zaprezentowano dynamikę zachodzących zmian w latach 2000-2014. Konsumpcja warzyw w polskich gospodarstwach domowych dynamicznie obniża się. Spośród wszystkich warzyw najwięcej konsumuje się ziemniaków, a następnie pomidorów i ogórków. Maleje spożycie świeżych warzyw, takich jak kapusta, marchew i buraki, wzrasta natomiast konsumpcja przetworów warzywnych.
    The aim of the study was an attempt to present changes in the level of expenditure on vegetables, changes in the consumption of vegetables in Poland and the implications arising from them. The paper presents the dynamic changes occurring in the years 2000-2014 period. It was found that vegetable consumption in Polish households rapidly decreases. Of all the vegetables most consumed potatoes, tomatoes and cucumbers. Decreased intake of fresh vegetables such as cabbage, carrots and beets, while increasing consumption of processed vegetable.
  42. Joanna Newerli-Guz
    Uprawa roślin zielarskich w Polsce
    THE CULTIVATION OF HERBAL PLANTS IN POLAND

    Słowa kluczowe: rośliny zielarskie, uprawa
    Key words: herbal plants, cultivation
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena wybranych aspektów związanych z uprawą roślin zielarskich w Polsce. Szczególny nacisk położono na wymagania związane z uprawą i postępowaniem po zbiorze surowca, charakterystykę upraw zielarskich w Polsce oraz jej aspekty ekonomiczne. Rośliny zielarskie są surowcem bardzo pożądanym na rynku farmaceutycznym, spożywczym i kosmetycznym. Ich uprawa w Polsce jest możliwa przy zachowaniu odpowiednich zasad. Prowadzenie uprawy roślin zielarskich może stać się potencjalną szansą rozwoju gospodarstwa.
    The aim of the study is to evaluate selected aspects related to the cultivation of herbal plants in Poland. Particular emphasis was placed on the demands of the cultivation and post-harvest conduct of the raw materials, the characteristics of herbs cultivation in Poland and its economic aspects. Herbal plants are very desirable products in the pharmaceutical, food and cosmetic industries. Their cultivation in Poland is possible complied with relevant rules. The cultivation of herbal plants may become a potential opportunity for development of the farm.
  43. Krzysztof Nuszkiewicz
    SIGNIFICANCE OF LOW-EMISSION ECONOMY IN PUŁTUSK MUNICIPALITY
    ZNACZENIE GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ W GMINIE PUŁTUSK

    Key words: low-emission economy, rural areas, Mazovian Voivodeship, Pułtusk Municipality
    Słowa kluczowe: gospodarka niskoemisyjna, obszary wiejskie, województwo mazowieckie, gmina Pułtusk
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The article aims to present the significance of low-emission (green) economy in Pułtusk Municipality (Gmina Pułtusk). The main source of air pollution in the municipality is emission resulting from the process of fossil fuel combustion to generate heat. The Low-Emission Economy Plan (LEEP) in Pułtusk is a strategic document describing the course of action aimed at achieving the targets of the climate and energy package. Action planned in order to implement the objectives set in the Low-Emission Economy Plan in Pułtusk Municipality will be financed by Pułtusk’s own budgetary resources and outside funds.
    Celem artykułu jest przedstawienie znaczenia gospodarki niskoemisyjnej w gminie Pułtusk. Głównym źródłem zanieczyszczeń powietrza na terenie tej gminy jest emisja pochodząca ze spalania paliw w procesie produkcji ciepła. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej w Pułtusku jest dokumentem strategicznym, opisującym kierunki działań zmierzających do osiągnięcia celów pakietu klimatyczno-energetycznego. Działania zaplanowane w celu wdrażania i realizowania celów wyznaczonych w Planie Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie dla gminy Pułtusk będą finansowane ze środków zewnętrznych, jak i budżetu gminy Pułtusk.
  44. Anna Olszańska
    Wielkość skupu i ceny skupu żywca wieprzowego w Unii Europejskiej w latach 1990-2015. Analiza zmian na przykładzie wybranych krajów
    VOLUME OF PURCHASE AND PURCHASE PRICES OF PIGS FOR SLAUGHTER IN THE EUROPEAN UNION IN THE YEARS 1990-2015. ANALYSIS OF THE CHANGES ON THE EXAMPLE OF SELECTED COUNTRIES

    Słowa kluczowe: rynek żywca wieprzowego, Unia Europejska, skup, trendy, cykliczność
    Key words: pork market, European Union, purchase, trends, cyclical fluctuations
    Streszczenie/Summary
    The aim of the study is to identify trends in purchasing of pork in the European Union in the period 1990-2015, with a particular focus on selected countries. Using the data from Eurostat data on the size of the purchase of pigs for slaughter and average annual and monthly purchase prices for the years 1990-2015. Basic methods of statistical analysis of the data were used – multiplicative time series analysis, in which the component of the trend and cyclical fluctuations were separated.
    Straszczenie
  45. Andrzej Parzonko
    Procedury administracyjne stosowane w ocenie projektów inwestycyjnych finansowanych ze środków publicznych w gospodarstwach rolniczych – ich spójność i użyteczność
    ADMINISTRATIVE PROCEDURES USED IN THE EVALUATION OF INVESTMENT PROJECTS FINANCED FROM PUBLIC FUNDS IN FARMS – THEIR CONSISTENCY AND USABILITY

    Słowa kluczowe: inwestycje, fundusze strukturalne, efektywność
    Key words: investments, structural funds, economic efficiency
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem głównym artykułu jest przedstawienie i krytyczna ocena procedur administracyjnych ubiegania się o dofinansowanie przedsięwzięć inwestycyjnych w gospodarstwach rolniczych w ramach wybranych działań z Programu Rozwoju Obszarów wiejskich na lata 2014-2020. Nie ulega wątpliwości, że środki publiczne powinny być wydatkowane z należytą starannością i aby to realizować muszą być określone wyraźne cele ich wydatkowania i zaproponowane odpowiednie procedury oceniające je pod kątem zdefiniowanych celów. Powinny być one stosunkowo proste dla wnioskującego o dofinansowanie i jednoznaczne w ocenie dla pracowników administracji. Analizowane wymagania administracyjne ubiegania się o dofinansowanie oraz procedury oceniające zasadność działań inwestycyjnych w poddziałniu „Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników” (w nim operacja „Premie dla młodych rolników”) są skomplikowane, mało użyteczne, nieprecyzyjne i skłaniające rolników do prostych (najczęściej nierozwojowych) inwestycji.
    The main objective of the paper was critical assessment of the administrative procedures for applying for funding investments in farms from the “Rural Development Programme” 2014-2020. Public funds should be spent with due diligence. They must be defined clear goals for their spending and proposed appropriate assessment procedures. They should be relatively simple for applying for funding and clear in the evaluation of administrative staff. Analyzed in the article, the administrative requirements of applying for funding and the procedure for assessing the validity of investment activities in the operation “Help in starting a business for young farmers” are complicated, useless, imprecise and inducing farmers to primitive, simple (usually unprogressing) investments.
  46. Anna J. Parzonko
    Rezerwy zasobów pracy w rolnictwie w Polsce i możliwości ich wykorzystania
    RESERVES OF LABOUR RESOURCES IN AGRICULTURE IN POLANDAND THE POSSIBILITIES TO USE THEM

    Słowa kluczowe: zasoby pracy, rolnictwo, obszary wiejskie
    Key words: labour resources, agriculture, rural areas
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie rezerw zasobów pracy w rolnictwie na podstawie danych statystycznych GUS oraz wskazanie możliwości ich wykorzystania na obszarach wiejskich. Przedstawiono zmiany zachodzące w strukturze gospodarstw rolniczych, poziom koncentracji zasobów pracy, wyrażonych liczbą AWU przypadających na 100 ha użytków rolnych, wykształcenie kierowników gospodarstw rolnych. Wskazano także możliwości zagospodarowania nadwyżek siły roboczej w rolnictwie na obszarach wiejskich, podkreślając konieczność zatrzymania procesu migracji ludności wiejskiej do miast.
    The aim of this paper was to present the reserves of labour resources in agriculture on the basis of statistical data from the Central Statistical Office of Poland and indicate the possibilities to use them in rural areas. The paper presents the changes in the structure of agricultural holdings, the level of concentration of the labour resources expressed in number of annual work units (AWU) per 100 ha of agricultural land and the qualifications of farm managers. The paper also investigates the possibilities to utilize the surplus labour force in agriculture in rural areas, stressing the necessity to stop the migration of rural population to urban areas.
  47. Monika Roman
    Zastosowanie metody E-H do określenia zasięgu geograficznego rynku masła
    THE APPLICATION OF E-H METHOD TO DETERMINE THE GEOGRAPHIC SCOPE OF THE BUTTER MARKET

    Słowa kluczowe: metoda Elzinga-Hogarty, LIFO test, LOFI test, rynek masła, delimitacja rynku
    Key words: Elzinga-Hogarty method, LIFO test, LOFI test, butter market, market delineation
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie zasięgu geograficznego rynku masła z wykorzystaniem testu E-H. W analizie przyjęto trzy założenia: 1) za masło uznano produkty zakwalifikowane według nomenklatury celnej z kodu 040510; 2) punktem wyjścia analizy był rynek Polski; 3) graniczna wielkość testów LOFI i LIFO na poziomie 90%. Wykorzystano dane wtórne dotyczące produkcji, importu, eksportu masła oraz populacji na poziomie państw gromadzone przez FAO za rok 2013, a także dane na temat spożycia masła pochodzące z raportów CDIC dotyczących globalnej konsumpcji produktów mlecznych. Uzyskane wyniki badań pozwoliły określić rynek masła rynkiem semi-globalnym, obejmującym obszar Polski i 8 krajów europejskich. Tak zdefiniowany rynek charakteryzował się produkcją na poziomie 1,66 mld kg i wielkością spożycia 1,64 mld kg, przy imporcie i eksporcie wynoszącym odpowiednio 0,13 i 0,17 mld kg masła.
    The aim of the paper was to define geographic scope of the butter market using Elzinga-Hogarty test. For practical use of this method author made three assumptions: 1) for butter products was classified according to the customs nomenclature code 040510; 2) starting point of the analysis was Poland market; 3) LOFI i LIFO tests were established at the level of 90%. The article uses secondary data on butter: production, import, export and population of countries collected by FAO for 2013, as well as data on the consumption of butter from CDIC reports on global consumption of dairy products. Results of the research allow the author to define butter market as a semi-global market which consists of Poland area and 8 other countries in the Europe. Such market has production of 1.66 billion kg, consumption of 1.64 billion kg and small import at the level of 0,13 billion kg as well as small exports at the level of 0.17 billion kg.
  48. Krzysztof Rutkiewicz, Monika Woźniak
    Strategia kształtowania przewagi konkurencyjnej na rynku produkcji trawników rolowanych oraz mat wegetacyjnych. studium przypadku
    STRATEGY OF CREATING A COMPETITIVE ADVANTAGE ON THE MARKET OF ROLL-ON LAWN PRODUCTION AND VEGATATION MATS. CASE STUDY

    Słowa kluczowe: przewaga konkurencyjna, konkurencyjność, trawniki rolowane, maty wegetacyjne
    Key words: competitive advantage, competitiveness, roll-on lawn production, vegetation mats
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena strategii kształtowania przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa funkcjonującego w polskim sektorze produkcji trawników rolowanych i mat wegetacyjnych. Opisano źródła konkurencyjności firmy, w tym kluczowych dostawców, odbiorców i konkurentów. Analizie poddano wewnętrzne determinanty i narzędzia prowadzące do stabilizacji strategicznej pozycji przedsiębiorstwa. Dane teoretyczne zaczerpnięto z książek, czasopism i opracowań branżowych. Do oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej firmy wykorzystano raport z KRS. Zastosowano metody dedukcji, opisową i krytyczno-poznawczą. Przeprowadzono też obserwację jawną nieuczestniczącą i wywiad bezpośredni. Konkurencja na rynku trawników rolowanych jest ustabilizowana. Rozproszona lokalizacja firm w Polsce powoduje, że nie stanowią one dla siebie zagrożenia. Znaczącą barierą są koszty wejścia do sektora, związane z koniecznością zakupu ziemi i wysokimi nakładami inwestycyjnymi skorelowanymi z długim cyklem wegetacyjnym. Na przewagę konkurencyjną badanej firmy składa się: 1) dogodne położenie jej siedziby w miejscu o dużym areale pól uprawnych, sprzyjające redukcji kosztów transportu surowców i produktów, 2) wyróżniająca jakość produktów, brak walki cenowej i generowanie wysokich przychodów ze sprzedaży, 3) renoma znaku towarowego, która zachęca klientów do inwestycji w zielone dachy, 4) profesjonalna realizacja zamówień i doradztwo. Rozwój kompetencji kadry przekłada się na wzrost efektywności pracy. Wyniki ekonomiczno-finansowe potwierdzają skuteczność zarządzania firmą. Właściciel poszukuje innowacji technicznych i dba o dobry wizerunek spółki, biorąc udział w targach budowlanych.
    The aim of the study was to evaluate the strategy of creating a competitive advantage of a company operating in the Polish sector of rolling lawns and vegetation mats. Authors described the sources of the company competitiveness, including key suppliers, customers and competitors. Research included the internal determinants and tools leading to the stabilisation of the company strategic position. Theoretical information was taken from books, journals and promotional brochures. To evaluate the economic and financial situation of the company there was used a report from the National Court Register. The analysis also was based on deduction, descriptive and critical-cognitive methods. An explicit non-participating observation and a direct interview were implemented. Competition on the rolling lawns’ market is settled. A dispersed localization of companies in Poland means that they are not a threat to each other. A significant barrier is the cost of entry into the sector, related to the purchase of a land and high capital expenditures correlated with a long cycle of a vegetative season. The competitive advantage of the researched company relies on: 1) the convenient location of its office in an expansive region of arable land, conducive to reducing the transport costs of raw materials and final products, 2) distinguishing quality of products, a lack of price competition and generating higher sales revenues, 3) a reputation of the trade mark, which encourages customers to invest in green roofs, 4) a professional execution of orders and consulting. Staff development in terms of skills and knowledge sparks an increased productivity. Economic and financial results of the company confirm the effectiveness of management. The owner is constantly looking for technical innovation and takes care of a good image of the company, taking part in trade exhibitions.
  49. Agnieszka Rybowska
    Produkty sojowe w opinii konsumentów Trójmiasta
    SOY PRODUCTS IN THE TRI-CITY CONSUMERS’ OPINION

    Słowa kluczowe: biogospodarka, postawy konsumentów, produkty sojowe, soja
    Key words: bio-economy, consumer attitudes, soy products, soybeans
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było poznanie opinii konsumentów na temat spożywczych produktów sojowych, co może być argumentem do uprawy soi w Polsce. Przedmiot badań stanowiły produkty sojowe i ich postrzeganie przez konsumentów. Zastosowano metodę ankiety bezpośredniej. Badanie przeprowadzono w grupie 188 trójmiejskich konsumentów produktów sojowych. Wykazano zainteresowanie konsumentów tymi produktami. W opinii badanych główne walory tych produktów to właściwości prozdrowotne i wygoda przygotowania. Barierę do ich nabywania stanowi mała dostępność produktu na rynku.
    The aim of the study was to investigate consumers’ opinion about the food soy products, which may be an argument for the cultivation of soybeans in Poland. The subject of research were soy products and their perception by consumers. There has been used the method of direct research. The study was conducted among 188 consumers of soy products from Tricity. It has been demonstrated consumer interest in these products. According to the respondents the main advantages of these products are health benefits and ease of preparation. Barrier to their purchase is a low availability of the product on the market.
  50. Anna Sieczko
    Kapitał ludzki w rozwoju gospodarstw agroturystycznych wschodniego Mazowsza
    HUMAN CAPITAL IN DEVELOPMENT OF EASTERN MAZOVIA’S AGROTOURISM FARMS

    Słowa kluczowe: agroturystyka, kapitał ludzki, rozwój gospodarstw agroturystycznych
    Key words: agritourism, human capital, development of agriturism farms
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie potencjału rozwojowego badanych gospodarstw agroturystycznych. Wobec złożoności zasobu, jakim jest kapitał ludzki założono na podstawie dostępnej literatury, że na rozwój gospodarstw agroturystycznych wpływa: wykształcenie właścicieli, znajomość języków obcych, oferowanie różnorodnych usług, zdolności marketingowe, zaradność, planowane inwestycji i przynależność do stowarzyszeń. Materiał źródłowy stanowiły wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród właścicieli gospodarstw agroturystycznych zlokalizowanych na wschodzie województwa mazowieckiego. Z badań wynika, że kapitał ludzki wpływa na rozwój gospodarstw agroturystycznych.
    The purpose of this study was to determine potential of agrotourism farm development. Due to the complexity of human capital it was assumed, based on available literature, that the impact on agrotourism farm development have: owner’s education, knowledge of foreign languages, variety of services, marketing skills, investments planning and membership in associations. The source material were results of the survey conducted among 24 agrotourism farms locate in the east of Mazowieckie region. The research shows that human capital have impact on agrotourism farm development.
  51. Agnieszka Siedlecka
    Normy prawne jako narzędzie kreowania gospodarki odpadami gospodarstw domowych
    LEGAL STANDARDS AS AN INSTRUMENT FOR THE CREATION OF HOUSEHOLD WASTE MANAGEMENT

    Słowa kluczowe: rozwój zrównoważony, gospodarstwo domowe, świadomość ekologiczna odpady
    Key words: sustainable development, household, ecological awareness, waste
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Produkcja odpadów jest jednym z wyzwań, przed którymi stają współczesne gospodarki, jest to także jeden z wiodących czynników oddziałujący na środowisko naturalne. Jedną z metod jego ograniczania jest powtórne wykorzystywanie odpadów, które możliwe jest dzięki selektywnej zbiórce. Celem opracowania była ocena wpływu wprowadzonej ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i przyrządu w gminach oraz niektórych innych ustaw na decyzję o selektywnej zbiórce odpadów oraz na poprawę stanu środowiska przyrodniczego w opinii badanych przedstawicieli gospodarstw domowych. W tym celu postawiono pytania badawcze, czy w.w. ustawa w opinii mieszkańców obszarów wiejskich województwa lubelskiego wpływa na stan i ochronę środowiska, czy podejście do selektywnej lub nieselektywnej zbiórki odpadów bytowych związane jest z wprowadzeniem unormowań prawnych. Stwierdzono, że ponad 80% respondentów było zdania, że wprowadzenie rozwiązań prawnych pozytywnie wpłynie na stan środowiska, około 50% respondentów zadeklarowało selektywną zbiórkę odpadów prowadzoną przed 1 lipca 2013 roku, a po wejściu aktu prawnego deklaracja ta dotyczyła wszystkich badanych gospodarstwach domowych.
    Production of waste is one of the challenges faced by contemporary economics, it is also one of the leading factors affecting the environment. One of the methods to reduce this problem is the re-use of waste, which is possible due to its selective collection. The aim of the study was to assess the impact of the “Act amending the Act on maintaining cleanliness and the instrument in municipalities and some other acts” on the decision of the selective collection of waste and on the improvement of the natural environment in the opinion of the surveyed representatives of households. For this purpose, research questions were specified: Does the “Act amending the Act on maintaining cleanliness and the instrument in municipalities and some other acts” in the opinion of the residents of rural areas of Lubelskie voivodship affect the state and protection of the environment? Is the approach to the selective or non-selective collection of household waste associated with the introduction of legal norms? The results of the research made it possible to get answers to such research questions: over 80% of the respondents were of the opinion that the introduction of legal solutions would positively impact the environment; only just over 50% of the respondents declared the selective collection of waste by 1 July 2013, and after the date the act was entered into force, the collection was carried out in all households.
  52. Alina Syp, Anita Gębka, Artur Żukiewicz
    Emisje N2O w gospodarstwie specjalizującym się w produkcji roślinnej
    N2O EMISSIONS IN ARABLE FARM

    Słowa kluczowe: emisja podtlenku azotu (N2O), kalkulator BioGrace, kalkulator Global Nitrous Oxide Calculator (GNOC)
    Key words: nitrous oxide emission (N2O), BioGrace calculator, Global Nitrous Oxide Calculator (GNOC)
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Nawozy azotowe są głównym źródłem emisji podtlenku azotu (N2O) z gleb użytkowanych rolniczo. Celem badań było obliczenie emisji N2O z wykorzystaniem metodyki IPCC na poziomie pierwszym (Tier 1) i drugim (Tier 2) w gospodarstwie specjalizującym się w produkcji roślinnej. Obliczenia emisji na poziomie Tier 1 wykonano przy użyciu kalkulatora BioGrace, a na poziomie Tier 2 kalkulatora Global Nitrous Oxide Calculator (GNOC). Emisje N2O w analizowanym gospodarstwie obliczone według Tier 1 wyrażone w kg N na ha uprawy były następujące: pszenica ozima – 4,6, pszenica jara – 3,63, rzepak ozimy – 4,34, burak cukrowy – 4,52 i kukurydza – 4,08. Wielkości emisji N2O obliczone według Tier 2 były dwukrotnie mniejsze. Emisja N2O w całym gospodarstwie liczona według metodyki Tier 1 była o 84% większa niż liczona według Tier 2. Emisje bezpośrednie N2O pochodzące ze stosowanych nawozów azotowych i resztek pożniwnych w BioGrace stanowiły 78%, a w GNOC ? 73%. Pozostałe 22 i 27% to emisje pośrednie pochodzące z wymywania i pochłaniania azotu. Uzyskane dane pokazują, że wykorzystanie kalkulatora GNOC, który uwzględnia zmienność lokalną pozwala dokładniej oszacować emisję N2O.
    Nitrate fertilizers are the main source of nitrous oxide (N2O) emissions from agricultural soils. The purpose of this research was to calculate N2O fluxes based on Tier 1 and 2 IPCC methodology in arable farms. The N2O emissions on Tier 1 level were performed by using BioGrace tool, whereas on Tier 2 using Global Nitrous Oxide Calculator (GNOC). N2O emissions in tested farm on Tier 1 expressed in kg N per hectare were as follows: winter wheat – 4,6; spring wheat – 3,63 kg; rapeseed – 4,34 kg; sugar beets – 4,52 kg and maize – 4,08 kg. N2O emissions calculated according to Tier 2 were twice smaller. N2O emission in whole farm calculated according to the methodology Tier 1 was 84% higher than calculated according to Tier 2. Direct N2O emissions from the use of nitrogen fertilizers and crop residues in BioGrace accounted for 78%, and in GNOC – 73%. The remaining 22 and 27% were indirect emissions from nitrogen leaching and absorption. The results show that the use of the GNOC calculator, which takes into account the local variability improves the estimation accuracy of N2O emissions.
  53. Ewa Szczepanowska, Izabela Witkowska
    Próba oceny wybranych cech agroturystyki w gminie Złocieniec
    AN ATTEMPT TO EVALUATE AGROTOURISTICS IN ZŁOCIENIEC COMMUNITY

    Słowa kluczowe: agroturystyka, gmina Złocieniec, płeć i wiek turystów
    Key words: agrotourism, Złocieniec community, tourists’ gender and age
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest próba oceny wybranych cech agroturystyki w gminie Złocieniec pod kątem płci i wieku turystów oraz potwierdzenie specyfiki i zasadności rozwoju agroturystyki na tym terenie. Badanie przeprowadzono za pomocą sondażu diagnostycznego na podstawie kwestionariuszy ankiet dostarczonych do gospodarstw agroturystycznych. W celu opracowania wyników wykorzystano wzór na współczynnik zbieżności Czuprowa oraz test ?2 Pearsona. Z przeprowadzonych badań wynika, że gospodarstwa agroturystyczne rozwijają się dzięki wysokim walorom środowiska przyrodniczego i kulturowego, występującym na terenie gminy Złocieniec. Rozwój agroturystyki ma korzystny wpływ na poprawę estetyki wsi, jakości życia mieszkańców, rozwój infrastruktury, zmniejszenie bezrobocia, zaprzestanie prowadzenia działalności stricte rolniczej i rozwój społeczno-kulturowy mieszkańców obszarów wiejskich.
    The aim of this paper was an attempt to evaluate chosen grotouristics features in Złocieniec community in regard to tourists’ gender and age and a confirmation of specificity and validity of agrotouristics development of this area. The survey was conducted within the municipality using diagnostic survey based on questionnaires delivered to the agrotouristic farms. In order to develop results the formula for the rate of convergence Czuprov and ?2 test of Pearson were used. The study shows, the agrotouristic farms are developing due to high advantageous of natural environment and cultural heritage present on the territory of the Złocieniec community. The development of agrotourism has a positive impact on improving the aesthetics of the village, quality of life, infrastructure development, reducing unemployment, discontinued operations strictly agricultural and social and cultural development of rural residents.
  54. Elżbieta Jadwiga Szymańska
    Integracja producentów żywca wieprzowego w łańcuchu dostaw wieprzowiny
    INTEGRATION OF LIVE PIG PRODUCERS IN THE SUPPLY CHAIN OF PORK

    Słowa kluczowe: żywiec wieprzowy, łańcuch dostaw, grupy producenckie, integracja pionowa
    Key words: pig farms, slaughterhouses, processing plants, vertical integration
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było rozpoznanie zakresu współpracy w łańcuchach dostaw wieprzowiny w Polsce na tle wybranych krajów UE. W analizie wykorzystano studia literatury przedmiotu dane statystyki masowej oraz informacje pochodzące ze 110 gospodarstw w kraju wyspecjalizowanych w produkcji żywca wieprzowego. Z badań wynika, że w krajach o wysokim poziomie rozwoju chowu trzody chlewnej występuje silna koncentracji produkcji i przetwórstwa wieprzowiny oraz większa współpraca między uczestnikami łańcucha dostaw. W celu osiągnięcia przewagi konkurencyjnej w UE wskazany jest rozwój integracji poziomej i pionowej na rynku żywca wieprzowego w Polsce. Ich rozwój można osiągnąć poprzez stworzenie odpowiednich mechanizmów ekonomicznych.
    The aim of the study was to identify the scope of cooperation in pork supply chains in Poland on the background selected EU countries. The analysis has been based on the study of selected reference books, data storage statistics and information from 110 farms in the country specializing in the production of pork. Research showed that in countries with a high level of development of pig breeding there is a strong concentration of production and processing of pork and greater cooperation between the participants in the supply chain. In order to achieve a competitive advantage in the EU there is indicated the development of horizontal and vertical integration in the live pig market in Poland. Their development can be achieved through the creation of appropriate economic mechanisms.
  55. Katalin Takács-György
    Innovation for food safety
    INNOWACJE DLA WIĘKSZEGO BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI

    Key words: adaption, imitation, human capital, case studies
    Słowa kluczowe: przystosowanie, naśladowanie, kapitał ludzki, analizy przypadków
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Safe food production and establishing food security are tasks which all actors in the food chain are actively involved in and can only be met if the participants are willing to constantly adopt to ever more varied and stringent requirements. The study, using examples from Hungary, reveals that agricultural food companies can create and apply solutions through imitation, adaptive innovation and by responding, in real-time, to market situations, thus leading to resource efficiency and competitiveness. To attain the aforementioned, all the presented case study reports require the acquisition of information, an open-minded approach and sound managerial skills. Primarily, there is a need for cooperation among the food chain participants, especially from the side of small and medium farms.
    Bezpieczeństwo i jakość żywności zarówno na etapie produkcji, jak i później jest zadaniem angażującym wszystkie podmioty łańcucha żywnościowego, które jedynie dzięki ciągłej modernizacji mogą sprostać zróżnicowanym i coraz bardziej restrykcyjnym wymaganiom. Badanie pokazuje na przykładach węgierskich firm, że producenci rolni i firmy spożywcze mogą tworzyć i wprowadzać nowe rozwiązania przez naśladowanie i innowacje oraz mogą na bieżąco odpowiadać na sytuację rynkową, co prowadzi do lepszego wykorzystania zasobów i większej konkurencyjności. Wszystkie zaprezentowane analizy przypadków pokazują, że aby osiągnąć te cele niezbędna jest wiedza, otwartość i zdolności menedżerskie. Potrzebna jest także współpraca z innymi podmiotami w branży.
  56. Marzena Tomaszewska, Milena Lipińska, Danuta Kołożyn-Krajewska, Adam Grodzicki
    Analiza strat na etapie transportu mleka i jego przetworów w wybranych spółdzielniach mleczarskich z Wielkopolski
    ANALYSIS OF LOSSES AT THE TRANSPORT STAGE OF MILK AND DAIRY PRODUCTS IN SELECTED DAIRY COOPERATIVES IN WIELKOPOLSKA

    Słowa kluczowe: straty żywności, transport żywności, mleko i jego przetwory, cele społeczne
    Key words: food losses, transport of food, milk and dairy products, social purposes
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem podjętej pracy była analiza strat mleka oraz jego przetworów na etapie transportu w dwóch spółdzielniach mleczarskich. Informacje zebrano korzystając z kwestionariusza wywiadu. Określono, że najczęstszą przyczyną nieprzyjęcia towaru przez odbiorcę są uszkodzenia mechaniczne opakowań. Wskazano jakiego typu uszkodzenia mechaniczne dyskwalifikują produkt z dalszego obrotu handlowego oraz ustalono masę nieprzyjętego towaru z powodu wystąpienia tych uszkodzeń. Oszacowano, że w skali Polski rocznie około 232,6 ton transportowanych wyrobów mleczarskich jest eliminowana z dalszego obrotu handlowego, pomimo tego, że produkty są pełnowartościowe i bezpieczne dla konsumenta.
    The aim of the study was the analysis of milk and dairy products losses at the transport stage in the two dairy cooperatives. Information was collected using a questionnaire interview. It was determined that the most common reason for non-acceptance by the consignee are mechanical damage of packaging. Indicated what kind of mechanical damage disqualify product from further trade and determined the weight of not adopted products because of this. It was estimated that on the scale of Polish, about 232.6 tons of transported dairy products is eliminated annually from further trade although products are wholesome and safe for consumer.
  57. Jadwiga Topczewska, Anna K. Rogowska, Małgorzata Ormian
    A STUDY INTO HORSES USE IN ORGANIC FARMING IN THE CONTEXT OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT IN SOUTH-EAST POLAND
    UŻYTKOWANIE KONI W ROLNICTWIE EKOLOGICZNYM W ASPEKCIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU W POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ POLSCE

    Key words: draft horses, organic farming, sustainable development
    Słowa kluczowe: konie robocze, rolnictwo ekologiczne, rozwój zrównoważony
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The aim of the study is to show the advantages of using horses and modern horse-drawn machines in organic farming. The study presents the benefits derived from using horses in agriculture from the aspects of sustainable development. Workhorses, both in organic farming as well as on small family farms, serve as sources of renewable energy thus contributing to the protection of biodiversity. Modern horse-drawn machines and tools improve farms’ self-reliance, enhances the living standards of on-farm workers, empowers local communities and leads to job-creation. The need for further studies and analysis of the use of workhorses in aspects regarding sustainable development in Poland was also signified.
    Wskazano na korzyści wynikające z użytkowania koni w rolnictwie w aspekcie zrównoważonego rozwoju. Konie robocze w rolnictwie ekologicznym, a także w małych gospodarstwach rodzinnych, są źródłem energii odnawialnej, przyczyniają się do ochrony bioróżnorodności. Nowoczesne narzędzia i maszyny konne zwiększają samodzielność gospodarstw, przyczyniają się do poprawy jakości życia pracujących, prowadzą do pobudzenia lokalnych społeczności i tworzenia nowych miejsc pracy. Wskazano na potrzebę podjęcia badań i analiz dotyczących użytkowania koni roboczych w warunkach Polski w aspekcie zrównoważonego rozwoju.
  58. Paulina Tuka
    Zmiany powierzchni uprawy a opłacalność produkcji ziemniaków w Polsce
    CHANGES IN THE PRODUCTION AREA VS. PROFITABILITY OF POTATOES IN POLAND

    Słowa kluczowe: rynek ziemniaków, produkcja ziemniaków, gospodarstwo rolne
    Key words: potato market, potato production, potato farms
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie zmian zachodzących na rynku ziemniaków w Polsce z perspektywy producentów. Wykazano także regionalne zróżnicowanie uprawy ziemniaków w kraju. Od kilkunastu lat maleje w Polsce areał uprawy ziemniaków w strukturze zasiewów na obszarze całego kraju. Wybór tak pracochłonnej uprawy w warunkach przemian makroekonomicznych na rynku ziemiopłodów oraz zmian klimatu wymaga dostosowywania gospodarstw ziemniaczanych do potrzeb rynku. Dokonano analizy źródeł wtórnych pochodzących z danych IERiGŻ-PIB oraz GUS.
    The aim of this paper was to present the changes occurring in the potato industry in Poland from the perspective of farms of producers. For several years in Poland is decreasing acreage of potatoes in the total crop structure throughout the country. The choice of such a labor-intensive crop in terms of macroeconomic changes in the potato industry and the climate requires changes in the functioning of potato farms and adapting to market needs. The article analyzes secondary sources from the Institute of Economics and Food Economy (IEiGŻ) and the Central Statistical Office (GUS).
  59. Miklós Vásáry, Csaba Domán
    PAYMENT coupled TO PRODUCTION – SECTORAL IMPACTS SPECIFIC FEATURES IN CASE OF SOY PRODUCTION
    PŁATNOŚCI ZWIĄZANE Z WIELKOŚCIĄ PRODUKCJI – WPŁYW SEKTOROWY NA PODSTAWIE DANYCH O PRODUKCJI SOI

    Key words: Agriclutural Policy (CAP), voluntary coupled support, protein crops, soybean
    Słowa kluczowe: Wspólna Polityka Rolna, doborwolne wsparcie powiązane z wielkością produkcji, rośliny białkowe, soja
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Between 2014 and 2020 there have been substantial rearrangements within the Common Agricultural Policy, which – in harmony with the former reform phases of CAP – has aimed to implement real conceptual and technical changes in the system of direct subsidies and market measures. As a result of this process, the system of subsidies coupled to production could be extended in Hungary, too. This new approach, which was totally different from the previous reform phases, does not restrict, but rather expands the possible amount and areas of implementation. This, in many cases, may result in a number of favourable impacts for the beneficiary sectors. Sectors, which have not received any EU subsidies before, can be supported and the member states have substantial say in forming the conditions according to their needs. In general, it is still a question, what effects can be expected, what actual consequences of the measures can be quantified on the basis of the currently available information. Following these, the main goal of this paper is to characterize the consequences of the coupled support payment by the soy production.
    Celem opracowania jest przedstawienie wpływu nowego systemu dopłat bezpośrednich na rolnictwo na Węgrzech. W latach 2014 i 2020 doszło do zmian wspólnej polityki rolnej w zakresie systemu dopłat bezpośrednich i mechanizmów regulacji rynku. W efekcie tych działań na Węgrzech stało się możliwe połączenie wielkości produkcji z wielkością dopłat. Nowe podejście nie powoduje ograniczeń w dostępie do dopłat, lęcz stwarza możliwości do ich szerszego wykorzystania. Dopłaty bezpośrednie mogą mieć znacznie większy pozytywny wpływ na niektóre sektory. jednak niewiadomą jest, jak duże efekty to będą i które sektory skorzystają z tych zmian najbardziej.
  60. Zbigniew Wasąg
    Efektywność stosowania środków technicznych w gospodarstwach rodzinnych korzystających z dofinansowania Unii Europejskiej
    EFFECTIVENESS OF TECHNICAL EQUIPMENT IN FAMILY FARMS OBTAINING SUBSIDIES FROM THE EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: efektywność, środki mechanizacji, kwota pomocy, gospodarstwo rodzinne
    Key words: effectiveness, means of mechanization, amount of subsidy, family farm
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest określenie efektywności stosowania środków technicznych w odniesieniu do produkcji towarowej netto i kwoty pomocy w gospodarstwach rodzinnych. W latach 2004-2009 przebadano 70 gospodarstw rodzinnych, które podzielono na grupy według: kwoty pomocy, powierzchni użytków rolnych, wielkości ekonomicznej i dochodu przedsiębiorstwa. Analiza relacji pomiędzy uzyskiwanymi efektami produkcyjnymi a ponoszonymi nakładami pozwoliła określić efektywność zaangażowanych środków mechanizacji. Efektywność stosowania środków technicznych (JZ/kosztu użytkowania maszyn) zwiększała się wraz ze wzrostem kwoty pomocy, a różnice pomiędzy największą i najmniejszą kwotą były ponadtrzykrotne. Wskaźnik efektywności techniki rolniczej (kwoty pomocy/kosztu użytkowania maszyn) najwyższy był w gospodarstwach o powierzchni 50-70 ha UR, kwocie pomocy 100-150 tys. zł oraz wielkości ekonomicznej 16-40 ESU. Efektywność w odniesieniu do kwoty pomocy i odtworzeniowej wartości maszyn, była największa w gospodarstwach o najwyższych kryteriach wartości podziału.
    The aim of the study was to assess the effectiveness of technical equipment with regard to nett commodity production and the amount of subsidy in family farms. In the years 2004-2009, 70 family farms were studied and grouped according to: amount of subsidies, area of arable land, economic size units and business income. The analysis of the relationship between production outputs and inputs made it possible to assess the effectiveness of the used means of mechanization. The effectiveness of use of technical equipment (Revenue Unit RU/costs of use of machines) increased with an increase in the amount of subsidy and the difference between the highest and the lowest amount was more than threefold. The index of the effectiveness of agricultural technical equipment (amount of subsidy/cost of using machines) was the highest in farms: area of 50-70 ha AR, amount of subsidy 100-150 thousand PLN and economic size 16-40 ESU. Effectiveness with respect to the amount of subsidy and the replacement value of machines was the highest in farms with the highest values of the grouping criteria.
  61. Andrzej Piotr Wiatrak
    Sieć innowacji w rolnictwie – istota, cele i uwarunkowania
    NETWORK OF INNOVATIONS IN AGRICULTURE – ESSENCE, AIMS AND CONDITIONS

    Słowa kluczowe: innowacja, rolnictwo, agrobiznes, sieć, współpraca, rozwój
    Key words: innovation, agriculture, agribusiness, network, cooperation, development
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono istotę sieci innowacji i uwarunkowania ich działania, a także podstawy funkcjonowania sieci innowacji w rolnictwie i ich zakres. Celem artykułu jest wskazanie, że sieci innowacji są narzędziem kształtowania rozwoju i przemian strukturalnych zgodnie z kierunkami polityki innowacyjnej. Rozważania przeprowadzono na podstawie analizy literatury przedmiotu i dokumentów UE i Polski. Potwierdzono taką zależność, zwłaszcza w warstwie projektowania zmian.
    The content of the paper consists of the following issues: essence of innovation networks and conditions of their functioning, basics activities of the innovation network in agriculture and their scope. The aim of the article was to show that innovation networks are a tool to shape the development and structural changes in accordance with the directions of innovation policy. The observations – based on the analysis of relevant literature, selected documents of the EU (including Poland) and the author’s own reflections – confirm this relationship, especially with regard to the preparation of changes, which sets out the following priority areas of innovation networks in agribusiness: increased agricultural productivity, output, and resource efficiency, innovation in support of the bio-based economy, biodiversity, ecosystem services, and soil functionality, innovative products and services for the integrated supply chain and also quality and safety of food.
  62. Jan Wołoszyn, Marcin Ratajczak
    Społeczne aspekty działalności przedsiębiorstw agrobiznesu z obszarów wiejskich
    THE SOCIAL ASPECTS OF CORPORATE AGRIBUSINESS IN RURAL AREAS

    Słowa kluczowe: biznes, przedsiębiorstwo, działalność, społeczna odpowiedzialność, CSR
    Key words: business, enterprises, activity, social responsibility, CSR
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ukazanie korzyści społecznych, jakie odnoszą przedsiębiorstwa agrobiznesu z faktu wdrażania założeń koncepcji CSR. Badania na ten temat przeprowadzono na przełomie 2014 oraz 2015 roku i obejmowały 182 mikro (0-9 osób), małe (10-49 zatrudnionych) i średnie (50-249 pracowników) przedsiębiorstwa agrobiznesu prowadzące działalność gospodarczą na obszarach wiejskich województwa małopolskiego. Wyniki badań dowodzą, że przedsiębiorcy z branży agrobiznesu dostrzegają korzyści społeczne z wdrażania założeń koncepcji CSR w swoich firmach.
    The aim of this study was to show the social benefits they perceive the company agribusiness from the fact of implementing the concept of CSR. Research on the subject has been carried out at the turn of 2014 and 2015, included 182 micro (0-9 persons), small (10-49 employees) and medium (50-249 employees) enterprises agribusiness engaged in business activities in rural areas of the Malopolska Province. Results show that entrepreneurs from agribusiness industry recognize the social benefits of the implementation of the objectives of CSR in their companies.
  63. Arkadiusz Zalewski, Marek Zieliński
    Ocena funkcjonowania gospodarstw specjalizujących się w uprawach polowych stosujących nawozy wapniowe na tle gospodarstw pozostałych w latach 2006-2014
    ASSESSMENT OF FUNCTION OF FIELD FARMS USING CALCIUM FERTILIZERS AND OTHER IN THE YEARS 2006-2014

    Słowa kluczowe: gospodarstwo specjalizujące się w uprawach polowych, nawozy wapniowe, dochód z gospodarstwa rolnego
    Key words: field farm, calcium fertilizers, farm income
    Streszczenie/Summary
    The aim of this paper was indicating of differences in production potential, organization of production, economic effectiveness and investment abilities of three group of field farms with different level of application calcium fertilizers. In order to achieve this aim used data from field farms conducting accountancy to Polish FADN in the years 2006-2014. Found out that field farms with the highest level of application calcium fertilizers in comparison to other farms characterized larger utilized agricultural area (UAA) and better level of soil quality. Moreover this group of farms had higher average value of capital, lower level of labour per 1 UAA and better income per 1 UAA.
    Streszczenie
  64. Jan Zawadka
    „Hity Turystyki Wiejskiej” w świadomości Polaków
    „HITS OF RURAL TOURISM” IN THE CONSCIOUSNESS OF POLES

    Słowa kluczowe: hity turystyki wiejskiej, turystyka wiejska, agroturystyka
    Key words: hits of rural tourism, rural tourism, agritourism
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było rozpoznanie świadomości istnienia wśród Polaków projektu „Hity turystyki wiejskiej” oraz popularności 33 produktów wchodzących w jego skład. Badaniami ankietowymi objęto 830 respondentów. Ponad 70% badanych nie miało świadomości istnienia takiego projektu, a jedynie 2,8% z nich potrafiło wskazać przykłady konkretnych produktów wchodzących w skład hitów. Znanymi i najczęściej odwiedzanymi przez badanych były: Babskie Ranczo, Stawy Milickie i Tatarska Jurta. Odsetek wskazań w ich przypadku nie przekraczał jednak 3%. Źródłem, z którego badani czerpali informację na temat poszczególnych hitów był internet oraz znajomi. Najważniejszym wnioskiem z przeprowadzonych badań jest stwierdzenie, że działania promujące projekt „Hity turystyki wiejskiej” są nieskuteczne.
    The aim of the study was to identify awareness among Poles of the project „Hits rural tourism” and the popularity of 33 products included in its composition. The survey involved 830 respondents. Over 70% of respondents had no awareness of the existence of such a project, and only 2.8% of them were able to identify examples of specific products included in the hits. Known and most frequently visited by the respondents were: Babskie Ranczo, Stawy Milickie or Tatarska Jurta. The percentage indicated in the case did not exceed 3%. The source from which the respondents drew information on individual hits was the internet and friends. The most important conclusion from the study is that measures to promote the project „Hits rural tourism” are ineffective.
  65. Martin Zsarnoczky
    THE IMPACT OF SILVER TOURISM ON RURAL AREAS
    WPŁYW SREBRNEJ TURYSTYKI NA OBSZARY WIEJSKIE

    Key words: rural areas, senior, silver economy, silver tourism, rural tourism in Hungary
    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, seniorzy, srebrna ekonomia, turystyka na obszarach wiejskich na Węgrzech
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The population of the developed world is continuously ageing. The phenomenon is predicted to represent a major challenge for the European continent, but at the same time, it also means a huge business opportunity for the economy. Experts of the European Union are already working on targeted programmes that collect and analyse the results of respective researches in order to develop alternative solutions for the 50+ age group. This new “niche” market segment had already been named “silver economy”. As the group of senior citizens affect almost all segments of the economy, marketing experts have to plan ahead to be prepared for the upcoming new consumers’ demands and preferences. Elderly people generally like to participate in tourism, thus the industry needs to keep up with their changing demands. In Hungary, there has been a significant increase in domestic rural tourism, mainly thanks to new tourism attractions and cost-effective leisure services developed with the support of EU funds. However, the sustainability of rural lifestyle requires a stabile economic background and high quality management. As of today, rural tourism is on the rise in Hungary, and will hopefully remain a success story, based on the economic benefits of the new trends of senior tourism.
    Celem artykułu jest omówienie zjawiska „srebrnej ekonomii” i pokazanie kierunków jej rozwoju na Węgrzech w odniesieniu do obszarów wiejskich. Stwierdzono, że trwałość wiejskiego stylu życia wymaga stabilnego kontekstu finansowego i wysokiego poziomu zarządzania jakością życia. Na dzień dzisiejszy, agroturystyka rozwija się na Węgrzech, z szansami na przyszłość w oparciu o turystykę osób starszych.
  66. Maria Zuba-Ciszewska, Jan Zuba
    Miejsce ekologicznej produkcji rolniczej w polskim rolnictwie
    THE PLACE OF THE ORGANIC FARM OUTPUT IN THE POLISH AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: rolnictwo ekologiczne, produkcja, przetwórstwo, regiony
    Key words: organic farming, production, processing, regions
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. W latach 2004-2014 udział ogółu gospodarstw ekologicznych w gospodarstwach rolnych w kraju wzrósł 13-rotnie do 1,8%, a udział powierzchni ekologicznych użytków rolnych w użytkach rolnych 8-krotnie, do 3,5%. Wyraźnie wyspecjalizowane w ekologicznej produkcji rolnej są cztery województwa: warmińsko-mazurskie, zachodniopomorskie, mazowieckie i lubelskie. Produkcja ekologiczna poprawia strukturę gospodarstw rolnych w kraju. W Polsce wzrosły powierzchnia najważniejszych ekologicznych upraw oraz ich udział w powierzchni upraw. Istotny udział w krajowej produkcji zajmują mleko owcze i mleko kozie. Pokrywanie się regionów specjalizujących się w danej produkcji ekologicznej z produkcją ogółem widać wyraźnie jedynie w przypadku owoców. Wzrosła w Polsce (we wszystkich województwach) liczba ekologicznych przetwórni. Dominują przetwórnie owoców i warzyw oraz przemiału zbóż. Przetwórnie produktów ekologicznych są skoncentrowane w województwach mazowieckim, lubelskim i wielkopolskim. Województwa specjalizujące się w przetwórstwie ekologicznym mleka oraz owoców i warzyw mają do tego dobrą bazę surowcową, bo specjalizują się również w ich produkcji.
    In years 2004-2014 the participation of the generality of organic farms in farms in the country grew up 13-times to 1.8% and the participation of the area of organic corpland in corpland grew up 8-times to 3.5%. There are four provinces clearly specialized in the organic agricultural production: Warmian Masurian, West Pomeranian, Mazovian and Lubelskie. The organic production improves the structure of farms in the country. The area of most important organic cultivations and their participation in the area of cultivations in the country grew up. The essential participation in the country-made occupy the sheep milk and the goat milk. Being covered regions specializing in the given organic production with the production altogether is apparently clearly only in case of fruit. In all provinces in Poland the number of organic processing plants increased. The processing plants of fruit, vegetables and the meal of cereals dominated. The processing plants of organic products are concentrated in voivodships: Mazovian, Lubelskie and Wielkopolskie. The provinces specializing in the organic milk, fruit and vegetables processing have a good raw material base, because they are specializing also in their production.
  67. Katarzyna Żmija
    Strategie różnicowania działalności gospodarczej przez rolników posiadających drobne gospodarstwa rolne
    STRATEGIES FOR BUSINESS ACTIVITIES DIVERSIFICATION IMPLEMENTED BY FARMERS POSSESSING SMALL FARMS

    Słowa kluczowe: wielozawodowość, dywersyfikacja, drobne gospodarstwa rolne
    Key words: pluriactivity, diversification, small farms
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest identyfikacja i analiza strategii rolników w zakresie różnicowania prowadzonej przez nich działalności, wiążących się z podejmowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Wskazano cztery strategie realizowane przez rolników posiadających drobne gospodarstwa rolne, które wiążą się z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Badania wykazały, że o wyborze danej strategii decydują różne czynniki, a obrana strategia rozwijania działalności pozarolniczej różnicuje liczebność siły roboczej zatrudnianej na potrzeby jej prowadzenia, zasięg geograficzny tej działalności oraz jej znaczenie ekonomiczne jako źródła dochodów rodziny. Przekłada się ona również na plany rolnika dotyczące przyszłości prowadzonej produkcji rolnej.
    The aim of this paper was to identify and analyze farmer’s strategies connected with diversification of their activities, associated with taking non-agricultural activities. There are four strategies implemented by farmers possessing small farms, which are associated with running non-agricultural activities. Studies have shown that the choice of a strategy for diversification is determined by various factors, and the chosen strategy of developing non-agricultural activities differentiates the workforce, the geographical extent of that activity and its economic importance as a source of family income. It also affects the farmer’s plans of farm production in the future.
  68. Agnieszka Żołądkiewicz
    Ekonomiczno-ekologiczne aspekty produkcji biopaliw ciekłych
    ECONOMIC AND ECOLOGICAL ASPECTS OF THE PRODUCTION OF LIQUID BIOFUELS

    Słowa kluczowe: odnawialne źródła energii, biopaliwa, biodiesel, bioetanol
    Key words: renewable sources of energy, biofuels, biodiesel, bioethanol
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie ekologiczno-ekonomicznych aspektów produkcji i stosowania biopaliw ciekłych I generacji. Na podstawie analizy literatury przedmiotu stwierdzono, że za stosowaniem biopaliw ciekłych I generacji przemawiają zarówno aspekty ekonomiczne (poczucie bezpieczeństwa energetycznego, rozwój obszarów wiejskich, wzrost dochodów rolniczych, tworzenie nowych miejsc pracy), jak i ekologiczne (ograniczenie wydobycia nieodnawialnych zasobów, redukcja emisji zanieczyszczeń). Należy również uwzględnić negatywne aspekty produkcji i stosowania biopaliw ciekłych I generacji: ekonomiczne („głód ziemi”, wzrost cen surowców rolnych i żywności, ubożenie ludności) i ekologiczne (wątpliwa ochrona środowiska naturalnego, wzrost efektu cieplarnianego, monokultura upraw, niska wartość opałowa) .
    The aim of this article is to present the environmental and economic aspects of the production and use of liquid biofuels of the first generation. To this end it was made analysis of literature. Based on the analysis, it was found that the use of liquid biofuels of the first generation speak both economic aspects (sense of energy security, rural development, increase agricultural income, job creation) and environmental (reduction of extraction of non-renewable resources, reduction of emissions). Unfortunately, you must also take into account the negative economic aspects („land hunger”, the increase in prices of agricultural commodities and food, impoverishment of the population) and ecological (questionable environmental protection, increase the greenhouse effect, monoculture crops, low calorific value) the production and use of liquid biofuels of the first generation.