Zeszyt 4 tom XVIII sierpień

  1. Hanna Adamska, Małgorzata Gniadzik, Izabela Gołąb, Marcin Kozak
    Opłacalność uprawy wybranych roślin bobowatych
    PRODUCTION PROFITABILITY OF SELECTED LEGUMES

    Słowa kluczowe: biogospodarka, produkcja roślinna, bobowate, opłacalność produkcji
    Key words: bio-economy, plant production, legumes, production profitability
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Produkcja rolnicza, zarówno roślinna, jak i zwierzęca stanowi jeden z głównych sektorów biogospodarki. W Polsce w ramach produkcji roślinnej coraz większe znaczenie mają rośliny bobowate. Zainteresowanie uprawą tych roślin wzrasta nie tylko w związku z realizacją programów rolnośrodowiskowych, ale również w związku z korzyściami środowiskowymi. Przedstawiono wyniki badań mających na celu określenie ekonomicznej opłacalności uprawy soi w odniesieniu do rodzimych upraw roślin bobowatych – bobiku i łubinu żółtego. Badania wykazały, że głównymi czynnikami wpływającymi na opłacalność uprawy roślin bobowatych w Polsce są wysokości dopłat do produkcji, koszty zabiegów agrotechnicznych oraz wysokość uzyskanego plonu nasion.
    Crop and animal production constitutes one of the main components of bio-economy. In Poland, legumes have gained more and more importance within crop production, as their cultivation has attracted attention both within agricultural and environmental programs that had been introduced, and for its environmental beneficiary effects. The present paper gives an overview of the research on estimating soybean production profitability compared to common legumes in Poland as field bean and yellow lupin. The studies have shown that the main factors affecting the profitability of growing legume crops in Poland are subsidies to production, costs of agricultural treatments and the obtained seeds yields.
  2. Zsolt Baranyai
    FACTORS OF TRUST IN HUNGARIAN AGRICULTURE – SOME EXPERIENCES BASED ON SHOLTES’ MODEL
    CZYNNIKI ZAUFANIA W ROLNICTWIE WĘGIERSKIM – DOŚWIADCZENIA NA PODSTAWIE MODELU SHOLTERSA

    Key words: cooperation, Hungary, Sholtes’ model, trust
    Slowa kluczowe: współpraca, Węgry, model Sholtersa, zaufanie
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The paper examines factors affecting trust among the Hungarian agricultural producers. Our research has focused on the role of two factors on the basis of the widely referred trust model: faith in loyalty and faith in capability. The empirical results clearly confirm the hypothesis of the theoretical model, which states that partners will trust each other if their faith is high both in loyalty and in competence. Our research has also pointed out that the level of trust between partners is determined differently by the two examined factors: it is statistically proved that the impact of faith in loyalty is higher than the other factor. These research results fully correspond to the outcomes of recent research projects in the similar field.
    Poddano ocenie czynniki wpływające na zaufanie wśród węgierskich producentów rolnych. Wykorzystując model zaufania Sholtersa badania skoncentrowano na roli dwóch czynników: wiary w lojalność i kompetencji rolników. Badania ankietowe online przeprowadzono latem 2015 roku, wśród 5902 podmiotów. Wyniki badań potwierdziły hipotezę, że partnerzy sobie ufają, pod warunkiem, że bardzo wierzą zarówno w lojalność, jak i w kompetencje innych producentów. Wskazano również, że wpływ wiary w lojalność ma większy wpływ na zaufanie między producentami rolnym niż pozostałe czynniki, co jest zgodne z wynikami innych projektów badawczych w tym obszarze.
  3. Beata Bilska, Danuta Kołożyn-Krajewska
    Analiza strat żywności generowanych w zakładach mleczarskich – badanie pilotażowe
    ANALYSIS OF FOOD LOSSES GENERATED IN DAIRY ESTABLISHMENTS – A PILOT STUDY

    Słowa kluczowe: zakłady mleczarskie, straty żywności, produkty mleczarskie
    Key words: manufacture of dairy products, food losses, dairy products
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest ocena strat żywności generowanych w zakładach mleczarskich pod względem ilości i sposobu zagospodarowania. Badanie przeprowadzono metodą ankietową w czterech zakładach mleczarskich należących do jednej grupy kapitałowej. Do strat żywności zaliczono te produkty, które nie zostały przeznaczone do konsumpcji przez ludzi. Ogółem straty żywności w badanych zakładach oszacowano na poziomie 0,02% całkowitej produkcji. Zdecydowana większość strat przeznaczana była na pasze dla zwierząt (78,6 t/rok), niewielkie ilości poddano utylizacji (6,9 t/rok).
    The aim of the study was to evaluated the food losses generated in dairy establishments in terms of quantity and method of use. The study was conducted by questionnaire in the four dairy establishments belonging to one group. Products that were not intended for human consumption were included to the food losses. Total food losses in the studied establishments were estimated at 0.02% of total production. The vast majority of the losses was intended for animal feed (78.6 tonnes per year), only minor amounts of the losses were subjected to utilization (6.9 tonnes per year).
  4. Agnieszka Brelik
    ORGANIC FARMING IN POLAND IN ASPECTS OF BIOECONOMY AND SUSTAINABLE AGRICULTURE
    ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE W ASPEKTACH BIOGOSPODARKI ORAZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROLNICTWA

    Key words: bioeconomy, sustainable development, organic farming
    Słowa kluczowe: biogospodarka, zrównoważony rozwój, rolnictwo ekologiczne
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The aim of the study is to present the essence of the bio-economy, with particular emphasis on sustainable agricultural development. The attention focused on the prospects of development of organic farming as a supplier of raw materials for the production of green energy. The basis of this research was mainly critical analysis of national literature and data from the Central Statistical Office and Quality Inspection of Agricultural and Food. The data covered years 2010-2014.
    Celem opracowania jest przedstawienie istoty biogospodarki, ze szczególnym naciskiem na zrównoważony rozwój rolnictwa. Uwagę skupiono na perspektywach rozwoju rolnictwa ekologicznego jako dostawcy surowców do produkcji zielonej energii. Podstawą badań była przede wszystkim krytyczna analiza literatury krajowej i dane GUS oraz Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Dane dotyczyły lat 2010-2014.
  5. Mariusz Chądrzyński
    Innowacyjność przedsiębiorstw przemysłu spożywczego w Polsce
    INNOVATION OF ENTERPRISES OF THE FOOD INDUSTRY IN POLAND

    Słowa kluczowe: innowacje, działalność innowacyjna, przemysł spożywczy
    Key words: innovations, innovative activity, food industry
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przedstawienie ekonomicznych aspektów związanych z działalnością innowacyjną przedsiębiorstw funkcjonujących w przemyśle spożywczym w Polsce w latach 2004-2014. Opracowanie ma charakter przeglądowy i teoretyczno-empiryczny i opiera się na źródłach wtórnych. Zastosowano następujące narzędzia badawcze: analizę stanu badań w danej tematyce, analizę krytyczną, analizę opisową i proste metody statystyczne. W analizowanym okresie wystąpiła niewielka tendencja spadkowa wysokości ponoszonych nakładów na działalność innowacyjną. W przypadku stopnia odnowienia tendencja spadkowa była znacząca. W przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego dominowały innowacje imitacyjne. W przypadku udziału przedsiębiorstw, które wprowadziły innowacje w przedsiębiorstwach ogółem wystąpiła względna stabilizacja. Między analizowanymi parametrami ekonomicznymi występowała umiarkowana lub słaba zależność.
    The aim of this paper was to present the economic aspects related to innovation activities of enterprises operating in the food industry in Poland in the years 2004-2014. It stayed drafted based on secondary available sources. He has survey character and teoretic-empirical. The following research tools were applied: analysis of the state of examinations, critical analysis, descriptive analysis and simple statistical methods. In the analysed period a small downward trend of the amount of the incurred expenditure on the innovative activity. In the degree of renovating of the downward trend was significant. In the enterprises of the food industry dominated imitative innovations. In the case of the participation of the food enterprises which have introduced innovations in total enterprises occurred relative stabilization. There has appeared a moderate or weak relationship between the analysed parameters.
  6. Michał Cupiał, Anna Szeląg-Sikora, Zofia Gródek-Szostak
    Kanały dystrybucji w wybranym przedsiębiorstwie przetwórstwa mięsa
    DISTRIBUTION CHANNELS IN SELECTED MEAT PROCESSING COMPANY

    Słowa kluczowe: kanał logistyczny, przetwórstwo, biogospodarka
    Key words: logistics channel, processing, bioeconomy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest próba oceny kanałów dystrybucji w wybranym przedsiębiorstwie przetwórstwa mięsa. Trzy kanały istniejące w przedsiębiorstwie zostały ocenione metodą analityczno-punktową. Dane dotyczyły roku 2015. Najwyższą ocenę uzyskał kanał firmowy, a najniższą patronacki. Najlepiej oceniony kanał dystrybucji miał największy udział w sprzedaży, równocześnie uzyskał on najwyższe oceny w 6 kategoriach.
    The paper includes an assessment of the distribution channels in the selected meat processing enterprise. Data related to 2015. Three channels existing in the undertaking have been rated by the analytical-point method. Highest rating earned a brand channel, and the lowest channel patronage. Channel best rated was the largest channel sales share, at the same time he received the highest ratings in 6 categories.
  7. Magdalena Czyżykowska
    Rola doradztwa we wspieraniu programów rolnośrodowiskowych w gospodarstwach rolnych województwa kujawsko-pomorskiego
    THE ROLE OF AGRICULTURAL CONSULTANCY IN SUPPORTING OF THE AGRI-ENVIRONMENTAL PROGRAMS IN FARMS OF KUYAVIAN-POMERANIAN PROVINCE

    Słowa kluczowe: doradztwo rolnicze, rolnictwo zrównoważone, pakiet „Ochrona gleb i wód”, WPR
    Key words: agricultural consulting, sustainable agriculture, measure „Soil and water protection”, CAP
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Skoncentrowano się na roli doradztwa rolniczego we wspieraniu programów środowiskowych w gospodarstwach rolniczych województwa kujawsko-pomorskiego. Oceniono powszechność wdrożenia pakietów „Rolnictwo zrównoważone” (RZ) i „Ochrona gleb i wód” (OGiW) programu rolnośrodowiskowego (PRŚ) w latach 2004-2015. Skłonność rolników do uczestniczenia w programach rolnych WPR zależy przede wszystkim od ich wpływu na koszty, przychody i w rezultacie dochody. Usługi doradcze mogą ograniczyć koszty transferu i zachęcić do stosowania instrumentów wpływających na środowisko. Przeprowadzone badania wykazały jednak, że brak wiedzy i umiejętności oszacowania skutków ekonomicznych wdrażania określonych pakietów środowiskowych w poszczególnych grupach gospodarstw rolniczych oraz motywacji produkcyjno-środowiskowych rolników utrudnia skuteczne doradztwo i efektywne wdrażanie programów chroniących podstawowe zasoby biogospodarki.
    The paper focuses on the role of agricultural consulting in supporting environmental programs in farms of the Kujawy-Pomerania province. It analyzes the universality of implementation of the packages of sustainable agriculture (SA), as well as soil and water protection (SaWP) of the environmental management scheme (EMS) in the years 2004-2015. The analysis showed a little interest of farmers in the discussed environmental management activities. The tendency of farmers to participate in agricultural schemes of the CAP depends primarily on their impact on costs, revenues and earnings, as a result. Consulting services can reduce the transfer costs and encourage to use the instruments that affect the environment. The studies showed, however, that the lack of knowledge and skills to estimate the economic impact of the implementation of specific environmental packages in each group of farms, as well production and environmental motivation of farmers hinder effective consulting and efficient implementation of environmental programs.
  8. Alina Dereszewska, Renata Korzeniowska-Ginter
    Ocena przydatności odpadów piekarskich do zintensyfikownia procesów fermentacji i denitryfikacji w komunalnej oczyszczalni ścieków
    THE EVALUATION OF THE BAKERY WASTE SUITABILITY FOR INTENSIFICATION OF FERMENTATION AND DENITRIFICATION PROCESSES IN THE MUNICIPAL SEWAGE TREATMENT PLANT

    Słowa kluczowe: odpady piekarskie, biogaz, denitryfikacja, źródło węgla
    Key words: bakery and confectionery waste, biogas, denitrification, carbon source
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przeanalizowano przydatność odpadów piekarsko-cukierniczych (OPC) jako substratu do produkcji biogazu w procesie kofermentacji z osadem czynnym z biologicznej oczyszczalni ścieków. Badaniami objęto również odpady spleśniałe. Wyniki badań wykazały, że roztwory OPC nawet po znacznym skażeniu pleśnią, mogą być stosowane do procesu fermentacji metanowej. Z 1 kg suchej masy osadu wstępnego uzyskano 88,6 dm3 biogazu, natomiast z takiej samej ilości OPC maksymalnie otrzymano 228 dm3. Wyznaczono także współczynnik ChZT:N dla odcieków uzyskanych z roztworów OPC, w celu określenia ich potencjalnej przydatności jako źródła węgla organicznego wspomagającego proces denitryfikacji napowietrzonych ścieków. Wartości ChZT przekraczające 40 tys mg O2/dm3 i wysoki współczynnik ChZT:N predestynują badane odcieki jako zewnętrzne źródło węgla w procesach denitryfikacji.
    In the paper the suitability of the bakery and confectionery waste (OPC) as a substrate for biogas production has been analyzed. The co-fermentation process of OPC with the primary sludge was carried out in the model of the digester chamber. The parameters of leachate obtained from OPC to determine their potential utility as an external organic carbon source supporting denitrification process were also examined. The study takes into account the impact of mold on the measured parameters. The results show that solutions of the OPC, even after a significant contamination of the mold, may be used for the anaerobic digestion process. The fermentation mixture obtained a twofold increase of biogas production in relation to the fermentation of the primary sludge from waste water treatment. The COD value and a high rate of COD: N predestines tested leachate as external carbon source in the processes of denitrification.
  9. Wojciech J. Florkowski, Anna Us
    COMMON FORMS OF RECREATION AMONG RESIDENTS OF RURAL AREAS: THE CASE OF RESIDENTS IN LUBELSKIE VOIVODSHIP
    POPULARNE FORMY REKREACJI WŚRÓD MIESZKAŃCÓW TERENÓW ROLNYCH: PRZYPADEK MIESZKAŃCÓW WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO

    Key words: survey, ordered probit model, recreation, demographic factor, farmer
    Slowa klucze: badania ankietowe, regresja logistyczna, rekreacja, czynnik demograficzny, rolnik
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Because of the correlation between an individual’s health and physical activity, this study examines factors influencing the participation of rural residents in various recreational activities. Using survey data collected from rural residents of two areas of Lubelskie Voivodship, this paper fills the gap in research focused on rural residents. The response summary identifies the two most common forms of recreation among rural residents as walking and bicycling, recreation forms common in other European and non-European countries. To further identify personal characteristics and their relation to the frequency of recreational walking and biking, two equations were specified and estimated using latent dependent variable techniques. The results equation showed that females and farmers were more frequently walking than men or non-farming rural residents. In the case of recreational biking, married respondents, farmers, and residents of the northern area of Lubelskie were twice as likely to bike often or very often than the non-married, not employed in farming, and residents of the southern area. Results indicate that in addition to different demographic characteristics, location determines physical activity as reflected in recreational walking and biking, suggesting different approaches are needed to increase participation in either form of recreation among rural residents.
    Celem pracy jest próba oceny związku pomiędzy zdrowiem a aktywnością ruchową i zweryfikowanie czynników wpływających na uczestnictwo mieszkańców terenów wiejskich w rożnych formach rekreacji. Wykorzystano badanie ankietowe wśród mieszkańców wsi dwóch rejonów województwa lubelskiego. Pozyskane dane wskazują, że najpowszechniejszymi formami rekreacji są spacerowanie i jazda na rowerze – formy rekreacji powszechne w innych krajach w Europie i na świecie. W celu zidentyfikowania cech respondentów i ich związków ze spacerowaniem i jazdą na rowerze dla rekreacji, sformułowano dwa równania częstotliwości tych form rekreacji i obliczono je za pomocą techniki regresji zmiennej ukrytej. Wyniki wskazują, że kobiety oraz rolnicy częściej niż mężczyźni i nie-rolnicy spacerowali w celach rekreacyjnych. W przypadku rekreacyjnej jazdy na rowerze, respondenci pozostający w związku małżeńskim, rolnicy oraz mieszkający w północnym obszarze województwa lubelskiego mieli dwa razy większy iloraz szans uprawiania tej formy rekreacji niż osoby niebędące w stanie małżeńskim, niepracujący w rolnictwie oraz mieszkające w południowej części województwa. Wyniki badań sugerują potrzebę odmiennego podejścia do zwiększenia uczestnictwa w tych formach rekreacji wśród mieszkańców wsi w obu obszarach badawczych, poza uwzględnieniem czynników demograficznych.
  10. Agnieszka Ginter, Halina Kałuża, Marek Niewęgłowski
    Sukcesja gospodarstw rolnych oparta na wiedzy. Studium przypadku
    SUCCESSION OF AGRICULTURAL FARMS BASED ON KNOWLEDGE. A CASE STUDY

    Słowa kluczowe: wiedza, wymiana doświadczeń, sukcesja, młody rolnik, rolnik starszego pokolenia
    Key words: knowledge, exchange of experience, succession, young farmer, farmer older generation
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest próba ukazania sukcesji gospodarstw rolnych w oparciu o wzajemną wymianę wiedzy i doświadczeń w grupie 50 producentów rolnych z powiatu łosickiego. Podstawowym narzędziem badawczym był kwestionariusz wywiadu przeprowadzony w 2015 roku zarówno w grupie rolników młodych, jaki i starszych. Wymiana pokoleniowa w gospodarstwach rolnych ma bardzo duże znaczenie. W rolnictwie napotyka na problemy komunikacyjne na płaszczyźnie zarządzania gospodarstwem rolnym. Producenci rolni starszego pokolenia zauważają to częściej (60% badanych) niż młodsi (40 %). Przekazywanie gospodarstwa rolnego, wiążące się ze zmianą osoby kierującej pracami w rolnictwie ma pozytywne strony. Dla największej grupy rolników starszego pokolenia (64%) proces sukcesji stwarza dostęp do wiedzy dotyczącej nowych technologii, którą posiadają młodzi następcy. W relacjach sukcesorów z przekazującymi gospodarstwo, rolnicy do 35. roku życia (72%) uznali, że doświadczenie starszych jest najważniejszym elementem współdziałania.
    The primary objective of the study was to show the succession of farms based on the mutual exchange of knowledge and experience in a group of 50 farmers from the district łosickiego. The primary research tool was a questionnaire carried out in 2015, both in a group of young farmers, and how older. Replacing generation on farms is very important. Thanks to agriculture, which is a key area of the national economy can attract and develop messages that will contribute to its development. Knowledge-based economy affects more often agricultural, which must begin to fully appreciate the importance of knowledge and be able to see it as an important form of agricultural production.
  11. Barbara Gradziuk, Piotr Gradziuk
    Ranga odnawialnych źródeł energii w gminnych planach gospodarki niskoemisyjnej
    RANK OF RENEWABLE ENERGY IN LOW-CARBON ECONOMY PLAN FOR COMUNNES

    Słowa kluczowe: odnawialne źródła energii, gospodarka niskoemisyjna, plan gospodarki niskoemisyjnej, samorząd terytorialny
    Key words: renewable energy sources, low-emission economy, low-emission economy plan, rural communes
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było określenie rangi odnawialnych źródeł energii w gminnych planach gospodarki niskoemisyjnej. Podstawowe źródło danych stanowiły informacje zawarte w PGN przyjętych na lata 2015-2020 przez 15 gmin wiejskich województwa lubelskiego. Z przeprowadzonej analizy wynika, że OZE osiągnęły wysoką rangę w planach gospodarki niskoemisyjnej wszystkich gmin. Kluczowym czynnikiem wpływającym na ograniczanie emisji gazów cieplarnianych na ich terenie będzie substytucja nośników kopalnych energią słoneczną, wiatrową oraz biomasą. Jej łączny udział w redukcji emisji gazów cieplarnianych wyniesie prawie 90%.
    The aim of the study was to determine the importance of renewable energy sources in municipal plans for a low carbon economy. The basic data source accounted for the information contained in Low-Carbon EconomyPlans (LCEPs) adopted for the period 2015-2020 by 15 rural communities Lublin province. The analysis shows that renewable energy reached a high rank in the plans for a low carbon economy of all municipalities. A key factor in the reduction of greenhouse gas emissions in their area will be the substitution of fossil energy carriers solar, wind and biomass. Its total share in reducing greenhouse gas emissions will be almost 90%.
  12. Marianna Greta, Ewa Tomczak-Woźniak
    Zielona energia skutecznym motorem rozwojowym gmin. przykład z województwa łódzkiego
    GREEN ENERGY AS AN EFFECTIVE DEVELOPMENTAL MOTOR OF COMMUNES. EXAMPLE FROM THE ŁÓDŹ PROVINCE

    Słowa kluczowe: odnawialne źródła energii, Strategia Europa 2020
    Key words: renewable energy sources, Strategy Europe 2020
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena znaczenia OZE dla rozwoju lokalnego na przykładzie gminy Daszyna, która z punktu widzenia skuteczności implementacji OZE wyróżnia się na tle pozostałych gmin w województwie łódzkim. Gmina pomimo braku odpowiednich uwarunkowań dla zastosowania wyszukanych sposobów pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych, efektywnie wykorzystuje najmniej skomplikowane i najbardziej powszechne OZE, tj. energię solarną, wiatr i biomasę. Postawiono tezę, że OZE należałoby traktować jako nowe, potencjalne źródło rozwoju obszarów wiejskich. Przedstawiono projekty implementujące OZE w gminie i ich potencjalny wpływ na rozwój lokalny badanej gminy oraz wnioski z badań społeczności lokalnej wybranej gminy na temat priorytetów i oczekiwanych rezultatów gospodarczo-społecznych z zastosowania OZE.
    The aim of the study is to analyze the importance of renewable energy for local development on the example of commune Daszyna that from the point of view of the renewable energy implementation’s effectiveness stands out from the rest of the communes in the Lodz voivodeship. Commune is a good example to follow because in spite of not having the appropriate conditions for the use of sophisticated methods of obtaining energy from renewable sources, efficient use of the least complicated and most common renewable energy sources, ie. energy solar, wind and biomass. In the study authors put the argument that the sources of renewable energy should be treated as a new potential source of rural development.The study contains a presentation of projects implementing renewable energy sources in the commune and their potential impact on the local development of commune and the conclusions of the research of local society selected commune on the priorities and expected results of economic and social benefits from the use of renewable energy sources
  13. Lidia Gunerka, Tadeusz Filipiak, Lilianna Jabłońska
    Kosztochłonność produkcji w gospodarstwach ogrodniczych w wybranych krajach Unii Europejskiej
    COST EFFECTIVENESS OF PRODUCTION IN HORTICULTURAL FARM IN SELECTED COUNTRIES OF THE EUROPEAN UNION

    Słowa kluczowe: kosztochłonność produkcji ogrodniczej, gospodarstwa ogrodnicze, rachunkowość rolna FADN
    Key words: cost effectiveness of gardening, horticultural holdings, agricultural accounting FADN
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przedstawiono kosztochłonność produkcji w gospodarstwach ogrodniczych wybranych krajów UE. W latach 2009-2012 występował wzrost kosztochłonności produkcji w gospodarstwach włoskich, polskich oraz hiszpańskich. Wzrost udziału kosztów ogółem w wartości produkcji w gospodarstwach włoskich wynikał zarówno ze spadku wartości produkcji, jak i wzrostu kosztów produkcji. W gospodarstwach polskich i hiszpańskich wzrost kosztochłonności produkcji wynikał z większego spadku wartości produkcji niż spadku kosztów produkcji. Spadek kosztochłonności produkcji odnotowano w gospodarstwach holenderskich, francuskich i niemieckich. Spadek kosztochłonności produkcji w gospodarstwach tych państw wynikał z większego wzrostu wartości produkcji niż wzrostu kosztów produkcji.
    The paper aims to present the cost effectiveness of production in horticultural farms from selected countries of the EU. It was found that in the period 2009-2012, the farm costs increased in Italian, Polish and Spanish farms. The increase in the share of total costs in the value of production in the Italian reflected both the decline in the value of production and the increase in production costs. In Polish and Spanish farms the increase of the costs of production resulted from a larger decline in production value than the drop in production costs. The decline in production was recorded in Dutch, French and German farms, mostly due to the higher growth in production value than the increase in production costs.
  14. Marta Guth, Sebastian Stępień
    Zróżnicowanie gospodarstw mlecznych FADN w makroregionach Unii Europejskiej względem determinant produkcji mleka
    DIVERSITY OF FADN MILK FARMS IN MACRO-REGIONS OF THE EUROPEAN UNION IN TERMS OF MILK PRODUCTION DETERMINANTS

    Słowa kluczowe: produkcja mleka, determinanty produkcji, analiza czynnikowa, analiza skupień, makroregiony Unii Europejskiej
    Key words: milk production, production determinants, factor analysis, cluster analysis, macro-regions of the European Union
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie zróżnicowania gospodarstw w makroregionach Unii Europejskiej względem ekonomicznych determinant produkcji mleka w 2011 roku. Podjęto próbę zbadania, czy i w jaki sposób czynniki decydujące o zróżnicowaniu rynku mleka w 2011 roku różnicują gospodarstwa mleczne FADN w makroregionach Unii Europejskiej. Posłużono się analizą czynnikową, w ramach której wyróżniono czynniki wpływające na produkcję mleka w gospodarstwach mlecznych FADN w makroregionach UE, tj. relacje rynkowe (cenowo-kosztowe), zasoby czynników wytwórczych i sytuację finansową gospodarstw mlecznych FADN w makroregionach UE. Przeprowadzono hierarchiczną analizę skupień metodą Warda w celu odnalezienia gospodarstw o podobnych uwarunkowaniach ekonomicznych do produkcji mleka. Ponadto określono, czy polskie makroregiony są konkurencyjne w produkcji mleka w skali UE.
    The aim of the paper was to determine the diversity of dairy farms in macro-regions of the European Union in terms of economic determinants of milk production in 2011. The focus was to investigate whether and how the factors of differentiation of the milk production in 2011 diversify production results of farms. To achieve that there was factor analysis used, which distinguished the factors that influence milk production in FADN dairy farms in macro-regions of the European Union, ie. market relations (price-cost), resources of production factors and the financial and assets situation of dairy farms FADN macro-regions in the European Union. Then there was a hierarchical cluster analysis using Ward method conducted to find farms from EU regions with similar economic conditions for milk production. It also specifies if the Polish macro-regions are competitive in milk production in the European Union.
  15. Andrzej Hornowski, Łukasz Kryszak
    Wyniki finansowe drobnych gospodarstw rolnych w świetle sprawozdań europejskiego FADN
    FINANCIAL RESULTS OF SMALL FARMS IN THE LIGHT OF REPORTS OF EUROPEAN FADN

    Słowa kluczowe: drobne gospodarstwa rolne, finanse gospodarstw rolnych, aktywa, rentowność kapitałów własnych, model Du Ponta
    Key words: small farms, farm finance, assets, return on equity, Du Pont model
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Podjęto próbę przedstawienia i omówienia wyników finansowych drobnych gospodarstw rolniczych. Analizę przeprowadzono dla gospodarstw z 12 krajów UE, o wielkości ekonomicznej od 4 do 8 tys. euro na podstawie danych FADN. Okres badań obejmowała lata 2004 i 2013. Do oceny wyników wykorzystano metodę Du Ponta. Stwierdzono, że rentowność kapitałów własnych w przypadku drobnych gospodarstw jest zazwyczaj niska, natomiast uwzględnienie pracy własnej sprawia, że jest ona ujemna.
    This article attempts to present and discuss the financial results of “small” farms. Analysis was performed on farms from 12 countries of EU, about the economic size from 4 up to the 8 thousand euro based on FADN data. The study period covered the years 2004 and 2013. A method was used for the progress report Du Ponta. It was noted that that the return on equity in case of small belongings was usually low, however including the own work causes that she is negative.
  16. Péter Horváth, Károly Pető
    CONCENTRATION OF AGRICULTURAL AND RURAL DEVELOPMENT European Union SUBSIDIES ON REGIONAL LEVEL IN HUNGARY
    KONCENTRACJA SUBSYDIÓW UNII EUROPEJSKIEJ DLA ROLNICTWA I OBSZARÓW WIEJSKICH NA POZIOMIE REGIONALNYM MA WĘGRZECH

    Key words: agricultural and rural development subsidies, EU payments, Lorenz curve, Hirschman-Herfindahl index, concentration ratio
    Słowa kluczowe: subsydia dla rolnictwa i obszarów wiejskich, płatności EU, krzywa Lorenza, indeks Hirschmana-Herfindala, współczynnik koncentracji
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The concentration analysis of the agricultural and rural development subsidies in the Southern Great Plain Region were carried out in two periods, in the budget periods of 2004-2006 and 2007-2013, respectively. There is a difference experienced in the concentration between 2004 and 2006; however, the concentration is more balanced with respect to each year. In the regional values the fact may be realized that the share of farmers from the subsidy is balanced. In the period between 2007 and 2013 even the minimal difference in the concentration disappeared relating to the examined years. The value of the concentration index, that is the share of the three performers getting the highest subsidies of the total, proves the run of Lorenz curves, as the indicator has been reflecting an average value around 10% in the region since 2006 in each year. By evaluating the data relating to the subsidies in the Southern Great Plain Region, the fact may be concluded that the concentration became equalized in the examined area.
    Celem artykułu jest ocena koncentracji subsydiów Unii Europejskiej dla rolnictwa i obszarów wiejskich na Węgrzech. Badanie przeprowadzono w ujęciu regionalnym w regionie Południowa Wielka Nizina. Wykorzystano dane dla okresów 2004-2006 i 2007-2013. W latach 2004-2006 zaobserwowano różnicę w koncentracji w poszczególnych latach, a w drugim analizowanym okresie koncentracja była bardziej zrównoważona.
  17. Anna Jankowska, Beata Fabisiak
    Employment of senior citizens in the baltic sea region bioeconomy
    ZATRUDNIENIE OSÓB STARSZYCH W BIOGOSPODARCE W KRAJACH REGIONU MORZA BAŁTYCKIEGO

    Key words: senior citizens, Baltic Sea Region, agriculture
    Słowa kluczowe: seniorzy, kraje regionu Morza Bałtyckiego, sektor rolny
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The scale of employment of the elderly in agriculture in the Baltic Sea Region is analysed. Classification of the countries according to the age structure of persons employed in agriculture is performed with the use of Ward’s clustering method. The diagnostic features were the percentages of persons from particular age groups employed in agriculture of a given country. The mean contributions of persons aged 50-64 and above 65 in the Baltic Sea Region are similar to those working in agriculture in all 27 EU member states. The mean percentage of the elderly (above 65 years of age) was over twice smaller in the Baltic Sea Region from the group of EU-10 countries and in Denmark than the those from the EU-15 group including Finland, Germany and Sweden. In the first group of countries also the percentage of persons aged 50-64 working in agriculture was also smaller.
    Przedstawiono skalę zatrudnienia osób starszych w sektorze rolnym w krajach Unii Europejskiej Regionu Morza Bałtyckiego (RMB). Dokonano typologii badanych krajów według struktury wiekowej osób pracujących w rolnictwie, wykorzystując w tym celu analizę skupień metodą Warda. Jako cechy diagnostyczne przyjęto odsetek osób pracujących w rolnictwie badanych krajów w poszczególnych grupach wiekowych. Średni dla krajów Regionu Morza Bałtyckiego udział osób zatrudnionych w rolnictwie w wieku od 50 do 64 lat i powyżej 65. roku życia był bardzo zbliżony do średniego udziału tych grup wiekowych w sektorze rolnym dla całej UE-27. Wśród krajów Regionu Morza Bałtyckiego mniejszym odsetkiem osób starszych zatrudnionych w rolnictwie charakteryzowały się wszystkie kraje z UE-10, a z UE-15 tylko Dania. Przeciętna dla tych państw wartość tego wskaźnika była ponad 2-krotnie mniejsza niż w drugiej grupie, w której znalazły się pozostałe kraje analizowanego regionu, czyli Finlandia, Niemcy i Szwecja. Pierwsza wymieniona grupa krajów odznaczała się także mniejszym odsetkiem osób zatrudnionych w rolnictwie, a należących do grupy wiekowej 50-64 lat.
  18. Zuzanna Jarosz, Faber Antoni
    Zmiany w rozwoju sektora biopaliw płynnych
    CHANGES IN THE DEVELOPMENT OF THE SECTOR OF LIQUID BIOFUELS

    Słowa kluczowe: biopaliwa, emisja gazów cieplarnianych, zrównoważona produkcja biopaliw, biogospodarka
    Key words: biofuels, greenhouse gas emission, reduce emission, sustainable production of biofuels, bioeconomy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zaprezentowano zmiany w rozwoju sektora biopaliw ciekłych w latach 2005-2014 na tle zmian uregulowań prawnych w Polsce i Unii Europejskiej. Przeanalizowano możliwość spełnienia wymogów zawartych w dyrektywie 2009/28/WE, dotyczących zrównoważonej produkcji biopaliw i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Przedstawiono wielkości ograniczenia emisji gazów cieplarnianych wskutek ewentualnego obowiązku uwzględniania dodatkowej emisji związanej z tzw. pośrednią zmianą użytkowania gruntów oraz możliwości dalszego rozwoju sektora biopaliw ciekłych. Od 2005 roku sektor biopaliw płynnych sukcesywnie rozwija się. Większa liczba pojazdów z silnikiem wysokoprężnym przyczynia się do bardziej dynamicznego rozwoju produkcji biodiesla. Spełnienie kryterium zrównoważonej produkcji bioetanolu i ograniczenia emisji GHG > 50% wymaga pozyskania pszenicy i kukurydzy pochodzącej z uprawy uproszczonej. Natomiast rzepak do produkcji biodiesla powinien pochodzić z uprawy bezorkowej. Większe trudności ze spełnieniem kryteriów dyrektywy 2009/28/WE spowoduje ewentualna konieczność uwzględniania po 2020 roku dodatkowej wartości emisji związanej z pośrednią zmianą użytkowania gruntów. Z tego względu coraz większego znaczenia nabiera produkcja biopaliw wyższych generacji.
    On the background of legal regulations amendments in Poland and the European Union the changes in the development of the sector of liquid biofuels in the years 2005-2014 were presented. The requirements of the Directive 2009/28 / EC on the sustainable production of biofuels and reduce greenhouse gas emissions were analyzed. The limits of greenhouse gases (GHG) emissions were presented. These limitations may be introduced due to a possible obligation to include additional emissions associated with the so called indirect land use change and possible further development of biofuels for transport. The sector of liquid biofuels has been progressively developing since 2005 year. An increasing number of diesel vehicles contributes to a more dynamic development of biodiesel production. Meeting the criterion of bioethanol sustainable production and reduction of GHG emissions > 50% requires cultivating wheat and maize under reduced tillage; whereas rapeseed for biodiesel production should come from cultivation without plowing. More difficulties in meeting the criteria of Directive 2009/28/EC are caused by a possible need to include additional emissions associated with indirect land use after 2020. Therefore the production of higher generations of biofuels is getting more important.
  19. Karolina Jąder
    Konsumpcja owoców w Polsce w różnych typach gospodarstw domowych
    CONSUMPTION OF FRUITS IN POLAND IN DIFFERENT TYPES OF HOUSEHOLDS

    Słowa kluczowe: konsumpcja, owoce, przetwory owocowe, gospodarstwa domowe
    Key words: consumption, fruit, fruit preserves, households
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest ocena zróżnicowania spożycia owoców, ich przetworów oraz soków owocowo-warzywnych w różnych typach gospodarstw domowych wyodrębnionych ze względu na przynależność do grupy społeczno-ekonomicznej oraz poziom dochodów, a także określenie zmian w konsumpcji owoców w wydzielonych typach rodzin w latach 2007-2014. Najwyższą konsumpcję owoców świeżych odnotowano w gospodarstwach domowych emerytów i rencistów oraz w rodzinach deklarujących najwyższe dochody. Najwięcej przetworów owocowych oraz soków spożywano w gospodarstwach pracowników na stanowiskach nierobotniczych oraz pracujących na własny rachunek. We wszystkich typach rodzin odnotowano zmniejszenie konsumpcji jabłek oraz owoców jagodowych, natomiast wzrost spożycia owoców południowych. W większości gospodarstw wzrastała konsumpcja przetworów owocowych, a zmniejszało się spożycie soków.
    The aim of the study was to present the diversity consumption of fruit, their preserves and fruit and vegetable juices in the different types of polish households distinguished on the grounds of the socio-economic group and income level, as well as to identify changes in the consumption of fruit in separate types of families in 2007-2014. The highest consumption of fresh fruit appeared in households of retirees and pensioner and in the families with the highest income. The highest consumption of fruit preserves and juices was observed among employees in non-manual labour positions und self-employed. In the all types of households decreased the consumption of apples and berries, while the consumption of exotic fruit increased. In the most type of families increased the consumption of fruit preserves and decreased the consumption of juices.
  20. Sławomir Juszczyk
    THE IMPORTANCE OF COSTS OF PRODUCT INNOVATIONS AND ENVIRONMENTAL PROTECTION IN POLISH DAIRY COOPERATIVES
    ZNACZENIE INNOWACJI PRODUKTOWYCH I KOSZTÓW OCHRONY ŚRODOWISKA W POLSKICH SPÓŁDZIELNIACH MLECZARSKICH

    Key words: dairy cooperatives, financial revenues, new products, environmental protection costs
    Słowa klucze: spółdzielnie mleczarskie, przychody ze sprzedaży, nowe produkty, koszty ochrony środowiska
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The aim of the research was to establish whether the production of dairy cooperatives, measured by sales value, is connected with the product innovations and environmental protection costs. he data related to years 2004 to 2014. It was found that these factors are usually significant. It was further established that those cost are disproportionately high in relation to the dynamics of production and prices of dairy products. It turned out that environmental protection requirements are so restrictive and cost-effective that they can cause skipping dairy cooperative to the increasing financial, technological and law difficulties. Apart from that the increase of product innovations drops significantly suggesting that the supply is near to saturation in terms of assortments on the market.
    Celem artykułu jest ustalenie, czy na produkcję spółdzielni mleczarskich, mierzoną wartością sprzedaży, wpływają w sposób kluczowy innowacje produktowe oraz koszty związane z ochroną środowiska. Stwierdzono, że czynniki te są istotne. Dane dotyczyły lat 2004-2014. Ustalono, że koszty zagospodarowania ścieków są niewspółmiernie wysokie względem dynamiki produkcji i cen artykułów mleczarskich. Okazało się, że wymogi dotyczące ochrony środowiska są tak restrykcyjne i ekonomicznie skuteczne, że ich pomijanie może doprowadzić spółdzielnię mleczarską do coraz większych trudności finansowych, technologicznych i prawnych. Ustalono również, że tempo przyrostu liczby artykułów mleczarskich wyraźnie spada, co sugeruje zbliżanie się zróżnicowania asortymentowego podaży do stanu nasycenia.
  21. Ryszard Kata
    Zmiany w mikroekonomicznym i sektorowym modelu bankowości spółdzielczej w Polsce
    CHANGES IN MICROECONOMIC AND SECTORAL MODEL OF COOPERATIVE BANKING IN POLAND

    Słowa kluczowe: banki spółdzielcze, spółdzielczy sektor bankowy, system ochrony instytucjonalnej
    Key words: cooperative banks, cooperative banking sector, institutional protection scheme
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przedstawienie problemów i wyzwań, które w ostatnich latach (2012-2016) dotykają BS oraz cały sektor bankowości spółdzielczej w Polsce. Problemy te oraz nowe regulacje w bankowości są katalizatorem zmian, które zachodzą na poziomie mikroekonomicznym (model działania banków spółdzielczych), jak i na poziomie całego spółdzielczego sektora bankowego. Przedstawiono przyczyny tych zmian oraz określono potencjalne ścieżki rozwoju banków spółdzielczych oraz istotę nowego modelu organizacyjnego sektora na podstawie systemu ochrony instytucjonalnej.
    The article presents the problems and challenges which in recent year (2012-2016) touched the cooperative banking in Poland, both in terms of the activities of cooperative banks, as well as the whole sector. These problems and new regulations in the banking sector is the catalyst for the changes taking place at the microeconomic level (business model of cooperative banks) as well as at the level of whole cooperative banking sector. We present the causes of these changes and identify potential paths of development of cooperative banks and the essence of the new organizational and business model of sector based of the Institutional Protection Scheme.
  22. Jakub Kraciuk
    Wartość dodana w międzynarodowym handlu produktami sektora biogospodarki na Przykładzie Polski
    VALUE ADDED IN TRADE OF BIOECONOMY SECTOR PRODUCTS. THE CASE OF OF POLAND

    Słowa kluczowe: fragmentaryzacja produkcji, globalny łańcuch wartości dodanej, wartość dodana w handlu, produkty biogospodarki
    Key words: fragmentation of production, global value chains, value added in trade, products of bioeconomy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań było ukazanie kształtowania się wartości dodanej w eksporcie Polski i wybranych krajów europejskich, ze szczególnym uwzględnieniem produktów biogospodarki. W analizie wykorzystano statystyki handlu wartością dodaną publikowane przez WTO i OECD. Stwierdzono, że w analizowanym okresie nastąpiło znaczne zwiększenie krajowej wartości dodanej w eksporcie brutto, większe niż w innych (poza Rosją) analizowanych krajach. Pomimo tak znaczącego wzrostu krajowa wartość dodana per capita w eksporcie Polski znacznie odbiegała od jej wartości w większości analizowanych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. W przypadku produktów biogospodarki ich udział w krajowej wartości dodanej w polskim eksporcie brutto był wyraźnie większy niż w przypadku innych produktów. W badanym okresie mniejszy był również spadek udziału krajowej wartości dodanej w polskim eksporcie produktów biogospodarki w stosunku do innych produktów.
    The aim of the research was to show the evolution of added value in the export of Polish and selected European countries with particular emphasis on products bioeconomy. For the analysis the trade statistics of added value published by the WTO and the OECD have been used. The results show that in the analyzed period there was a significant increase in the domestic value-added gross export, higher than the others (except for Russia) countries analyzed. Despite such a significant increase the domestic value added per capita in Polish exports significantly differs from most of the analyzed countries of Central and Eastern Europe. In the case of bioeconomy products their participation in the domestic value-added in Polish gross exports was significantly higher than in other products. In the analyzed period the decline in the share of domestic value added in Polish export of bioeconomy products was also lower in relation to other products.
  23. Justyna Kufel-Gajda
    MARKUPS IN THE BRANCHES OF THE POLISH FOOD SECTOR AS BUSINESS CYCLE PREDICTORS
    MARŻE W BRANŻACH POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO JAKO PREDYKTORY CYKLU KONIUNKTURALNEGO

    Key words: food sector, monopolistic markups, business cycle indicators
    Słowa kluczowe: przemysł spożywczy, marże monopolistyczne, wskaźniki koniunktury
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The main objective of the paper was to check if and which monopolistic markups of 29 Polish food sector branches can be regarded as potential predictors of business cycle changes. Markups were measured based on a non-overhead labour input margin, whereas the business cycle was considered on the three levels of branch, sector and the whole economy, with following indicators: value of production for the first two, and GDP for the macro cycle. Research methods were panel regressions and cross-correlations. In the analysed period 2000-2013 markups were countercyclical regarding macro cycle and procyclical regarding sectorial and branch cycles. Changes in market structures of 10 Polish food sector branches could be used as predictors for the macro business cycle, and of 6 – for the sectorial business cycle.
    Głównym celem artykułu jest sprawdzenie, czy i które marże w 29 branżach polskiego przemysłu przetwórczego mogą być potencjalnymi predyktorami zmian koniunktury. Wybrano sposób liczenia marż bazujący na marżach pracy produkcyjnej, a cykl koniunkturalny rozważono na 3 poziomach – branży i sektora (wartość produkcji) oraz całej gospodarki (PKB). Metodami badawczymi były regresje panelowe i korelacje krzyżowe. W analizowanym okresie 2000-2013 marże zachowywały się antycyklicznie w odniesieniu do cyklu makroekonomicznego i procyklicznie w odniesieniu do cykli sektorowego i branżowego. Zmiany struktur rynkowych w 10 branżach polskiego przemysłu spożywczego mogłyby być predyktorami zmian cyklu ogólnogospodarczego, natomiast w 6 – cyklu sektorowego.
  24. Piotr Kułyk, Anna Kowalewicz
    Ocena poziomu oraz możliwości rozwoju rolnictwa ekologicznego w województwie Lubuskim
    THE CONDITION AND PERSPECTIVES OF DEVELOPMENT OF ORGANIC FARMING IN THE LUBUSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: rolnictwo ekologiczne, rozwój zrównoważony, makroekonomia
    Key words: organic agriculture, sustainable development, macroeconomics
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest przedstawienie rozwoju rolnictwa ekologicznego w województwie lubuskim, które nabrało szczególnego znaczenia po akcesji Polski do UE. Rolnictwo ekologiczne stanowi jeden z najszybciej rozwijających się segmentów produkcji rolniczej w UE. Dokonano oceny poziomu produkcji ekologicznej w regionie lubuskim. Zaprezentowano kierunki i tempo zmian w wielkości i strukturze tej grupy gospodarstw. Wykazano znaczenie czynników makroekonomicznych na rozwój produkcji ekologicznej rolnictwa. Badania dotyczyły lat 2005-2015.
    The aim of this article is to present the development of organic farming in the lubuskie province, which took on special significance after the Polish accession to the European Union. Organic farming is one of the fastest growing models of management in agricultural production. Conducted levels of organic production in the region Lubuskie. Presented direction and pace of change in the size and structure of this group of households. It has been shown the importance of macroeconomic factors on the development of ecological agriculture. Researches were carried for years 2005-2015.
  25. Krisztina Ladányi, István Szűcs
    Economic analysis of organic manure application in Hungary
    ANALIZA EKONOMICZNA ZASTOSOWANIA OBORNIKA NA WĘGRZECH

    Key words: economics, organic manure, Hungary
    Słowa kluczowe: ekonomika, obornik, Węgry
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The main objective of this study is to carry out a complex economic analysis of organic manure application. Researches were carried for years 2010-2015. Organic manure, a by-product of animal husbandry, is one of the oldest and most valuable materials in agriculture. The primary purpose of using organic manure is to improve soil fertility. Since the 90s, Hungary has been facing changes in the ownership of agricultural ventures, the number of big farms decreased and the amount of livestock was reduced in the main sectors of animal husbandry. Hungary, as a member of the European Union, has to conform to the current environmental protection regulations which also refer to the disposal of organic manure that can only be performed if significant investments are made. It can be concluded that the economic efficiency of organic manure application is primarily determined by transport distance and the specific transport method. In addition, the establishment of manure containers can be considered to be unproductive investments which affect the economic efficiency of using organic manure negatively.
    Głównym celem artykułu jest kompleksowa ocena ekonomiczna stosowania obornika na Węgrzech. Badania dotyczyły lat 2010-2015. Stwierdzono, że efektywność ekonomiczna stosowania nawozu organicznego zależy przede wszystkim od sposobu transportu i odległości na jaka jest transportowany. Ponadto wykazano, że tworzenie płyt obornikowych może być uznane za inwestycję nieopłacalną, która negatywnie wpływa na efektywność ekonomiczną użycia nawozów organicznych.
  26. Edmund Lorencowicz
    Zmiany cen ciągników rolniczych w Polsce w latach 2000 2014
    CHANGES OF AGRICULTURAL TRACTORS PRICES IN POLAND IN THE YEARS 2000-2014

    Słowa kluczowe: ciągniki, ceny, koszty mechanizacji, rynek maszyn
    Key words: tractors, prices, mechanization cost, machinery market
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena zmian cen nowych ciągników wybranych marek. Przeanalizowano poziom cen ciągników rolniczych w okresie 2000-2014. Do analizy wykorzystano dane publikowane w katalogach oraz uzyskane od dilerów ciągników i maszyn rolniczych. Na podstawie tych danych stwierdzono, że dynamika cen była zróżnicowana w zależności od grupy mocy ciągników. Największy wzrost w stosunku do 2000 roku zanotowano w ciągnikach o mocy 80-100 kW – 98%, a najmniejszy w grupie maszyn o mocy 60-70 kW – 42%.
    Abstract.
  27. Adam Majchrzak, Bazyli Czyżewski
    Przedsiębiorca rolny w świetle znowelizowanych przepisów prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego
    AN ENTREPRENEUR IN AGRIBUSINESS IN THE LIGHT OF THE AMENDED PROVISIONS OF THE BANKRUPTCY AND RESTRUCTURING LAW

    Słowa kluczowe: upadłość, restrukturyzacja, gospodarstwo rolne, przedsiębiorca rolny
    Key words: bankruptcy, restructuring, farm, farmer, entrepreneur
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Opracowanie dotyczy możliwości zastosowania przepisów prawa upadłościowego i naprawczego, prawa upadłościowego oraz prawa restrukturyzacyjnego w odniesieniu do osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną prowadzącym gospodarstwo rolne. Jest ono uzasadnione zarówno sytuacją finansową sektora rolnego, jak i nowymi regulacjami obowiązującymi od 1 stycznia 2016 roku. Autorzy przedstawili status wskazanych podmiotów jako przedsiębiorców oraz mające do nich zastosowanie przepisy. Rozważania wskazują na preferencyjne zasady obowiązujące w stosunku do niewypłacalnych lub zagrożonych niewypłacalnością osób fizycznych prowadzących gospodarstwo rolne, które nie prowadzą innej działalności gospodarczej lub zawodowej.
    The paper concerns the possibility of applying the provisions of bankruptcy law and restructuring law with regard to natural persons, legal persons and organizational units not being legal persons, which the law recognizes the legal capacity, leading farm. It is justified by both the financial situation of the agricultural sector, as well as new regulations effective from 1st January 2016. The authors present status of these entities as entrepreneurs and rules applicable to them. Considerations suggest the preferential rules applicable to insolvent or threatened insolvency of natural persons leading farm that do not conduct any other business or profession.
  28. Janusz Majewski
    Pszczoły w biogospodarce – znaczenie i wartość ekonomiczna
    BEES IN BIOECONOMY – ROLE AND ECONOMIC VALUE

    Słowa kluczowe: pszczoły, produkty pszczele, zapylanie, wartość
    Key words: bees, bee products, pollination, value
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest określenie ekonomicznej wartości pszczół w Polsce w latach 2005-2014. Określono wartość wytwarzanego przez pszczoły miodu oraz wartość plonów głównych entomofilnych roślin uprawnych (rzepak i rzepik, jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie, czereśnie, truskawki, porzeczki, maliny, agrest i gryka). Wykorzystano dane GUS i Instytutu Ogrodnictwa Zakładu Pszczelnictwa w Puławach, a także literaturę przedmiotu. Do oszacowania brakujących danych wykorzystano metodę dedukcyjną. Oszacowana wartość produkcji miodu w Polsce wynosiła od 75,2 mln USD w 2005 roku do 163,2 mln USD w 2011 roku. Wartość zapylania roślin uprawnych metodą wartości produkcji uzyskanej dzięki zapylaniu była 10-15 razy wyższa od wartości miodu i wahała się od 698,7 mln USD w 2005 roku do 1784 mln USD w 2013 roku. W strukturze wartości zapylania w 2014 roku najwyższy udział miały jabłonie – 39%, rzepak i rzepik – 30% oraz maliny – 11%. Uzyskane wyniki świadczą o ważnej roli pszczół w gospodarce człowieka. Znaczenie pszczelarstwa dla biogospodarki może się zwiększać ze względu na rosnące potrzeby zapylania roślin oraz możliwość innowacyjnego wykorzystania produktów pszczelich.
    The aim of the paper was to estimate the economic value of bees in Poland in the years 2005-2014. There was estimated the value of produced bee honey and yield value of major entomophilous crops (i.e. rape and turnip, apples, pears, plums, sour cherries, sweet cherries, strawberries, currants, raspberries, gooseberries and buckwheat). In the paper were used data from the Central Statistical Office and the Research Institute of Horticulture, Apiculture Division in Pulawy and literature of the subject. To estimate the missing data was used deductive method. The estimated value of honey production in Poland ranged from 75.2 million in 2005, to 163.2 million USD in 2011. The value of crops’ pollination by using dependence ratio method was estimated about 10-15 times higher than the value of honey and varied from 698.7 million in 2005 to 1,784 million USD in 2013. In the structure of value pollination in 2014 apple trees had 39%, rape and turnip 30% and 11% raspberries. The results indicate the important role of bees in the human economy. The importance of beekeeping for bioeconomy may increase due to the growing needs of pollination, or the possibility of innovative use of bee products.
  29. Dominika Malchar-Michalska
    Pionowa koordynacja transakcji między grupami producentów rolnych a ich pierwszymi odbiorcami. Przykład rynku ziemniaków
    VERTICAL COORDINATION OF TRANSACTIONS BETWEEN AGRICULTURAL PRODUCERS’ GROUPS AND THEIR FIRST BUYERS. THE CASE STUDY OF POTATOES MARKET

    Słowa kluczowe: kontrakty, grupy producentów rolnych, pionowa koordynacja transakcji, rynek ziemniaka
    Key words: contracts, agricultural producers’ groups, vertical transactions coordination, potato market
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest identyfikacja form pionowej koordynacji transakcji między grupami producentów rolnych działających na rynku ziemniaka a ich pierwszymi odbiorcami. Przedmiotem badań były kontrakty podpisane przez grupy w 2014 roku. Dla realizacji wyznaczonego celu zastosowano metodę studium przypadku. Wykorzystanym narzędziem był wspomagany komputerowo wywiad telefoniczny, którego podstawę stanowił kwestionariusz ankiety. Badanie przeprowadzono w okresie od marca do maja 2015 roku. W badaniu wzięło udział 8 grup producentów (około 35% zbiorowości całkowitej). W 2014 roku całość sprzedaży była realizowana w ramach kontraktów, a głównym odbiorcą były zakłady przetwórcze.
    The main goal of the paper was to identify contract mechanisms existing in transactions between producers’ organizations on the potato market and first buyers. The research was focused on contracts signed in 2014. The author has used the case study as the main research method, while the survey was conducted in the period March–May 2015 through the Computer Assisted Telephone Interview. 8 producers’ groups took part in the research (approx. 35% of the statistical population). In 2014 groups used to sell their outputs through contracts. The main first buyer of producers’ groups were processing plants.
  30. Luiza Ossowska, Dorota A. Janiszewska
    Rozwój zrównoważony gmin wiejskich i miejsko-wiejskich w województwie zachodniopomorskim
    SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF RURAL AND URBAN – RURAL IN ZACHODNIOPOMORSKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: rozwój zrównoważony, województwo zachodniopomorskie
    Key words: sustainable development, Zachodniopomorskie voivodeship
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem głównym opracowania jest wyznaczenie i ocena poziomu zmian w zakresie trzech aspektów rozwoju zrównoważonego w latach 2005-2014 (ujęcie dynamiczne) w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich województwa zachodniopomorskiego. Cel dodatkowy to wyznaczenie i ocena poziomu tych trzech aspektów w 2014 roku (ujęcie statyczne). Uwzględniono ład społeczny, gospodarczy i środowiskowy. Analizie poddano 103 gminy, a dane pochodzą z Banku Danych Lokalnych GUS. Poziomy badanych zjawisk wyznaczono metodą bezwzorcową cechy syntetycznej. Następnie badane gminy podzielono na pięć klas o różnym poziomie badanych zjawisk. W badanym regionie w analizowanych latach zaszły pozytywne zmiany o różnym natężeniu.
    The aim of the article is to determine and evaluate the level of changes in the three domains of sustainable development in the years 2005-2014 (dynamic approach) in rural and urban – rural communities in Zachodniopomorskie province. Secondary aim is to determine and evaluate the level of these three domains in the year 2014 (static approach). Economic, social and environmental domain were included. In total 103 municipalities were analyzed, and the data come from the Local Data Bank CSO. The levels of analyzed occurrences was determined by no pattern method of synthetic indicator. Then examined communities divided into five classes with different levels of analyzed occurrences. In the studied region there have been positive changes of varying intensity in the analyzed years.
  31. Tomasz Pajewski
    Zanieczyszczenie wody jako negatywny efekt działalności rolniczej
    WATER POLLUTION AS A NEGATIVE EFFECT OF AGRICULTURAL ACTIVITIES

    Słowa kluczowe: zanieczyszczenie, woda, rolnictwo, efekt zewnętrzny
    Key words: pollution, water, agriculture, external effect
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Rolnictwo, wykorzystując w swojej działalności naturalne zasoby w największym również stopniu oddziałuje na środowisko. Oddziaływanie to może mieć charakter zarówno pozytywny, jak i negatywny. Jednym z negatywnych aspektów działalności rolniczej jest zanieczyszczenie wód. Podjęto próbę przedstawienia głównych źródeł zanieczyszczenia wód pochodzących z działalności rolniczej. Dane dotyczyły lat 2000-2013. Do głównych przyczyn pogorszenia się jakości wód na obszarach rolniczych zaliczono stosowanie oraz niewłaściwe przechowywanie nawozów i środków ochrony roślin. Zaprezentowano również różne formy regulacji legislacyjnych mających na celu ograniczenie zanieczyszczania wód wynikającego z działalności rolniczej.
    Agriculture uses natural resources. The most impact on the environment. This impact is positive or negative. One of the negative aspects of the agricultural pollution. This paper attempts to present the main sources of water pollution from agricultural activities. The data related to years 2000 to 2015. The main causes of deterioration in water quality in rural areas is the use and improper storage of fertilizers and the use of an incorrect amount of plant protection products. Also presented various forms of legislative regulations aimed at reducing the water pollution resulting from the agricultural activities.
  32. Halina Powęska
    CATEGORISATION OF PRODUCTS OF PROJECTS CARRIED OUT IN LUBELSKIE VOIVODSHIP IN THE FIELD OF CULTURAL ASSETS CO-FINANCED UNDER OPERATIONAL PROGRAMS 2007-2013(2015)
    KATEGORYZACJA PRODUKTÓW PROJEKTÓW Z ZAKRESU DÓBR KULTURY WSPÓŁFINANSOWANYCH Z PROGRAMÓW OPERACYJNYCH 2007-2013(2015) W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM

    Key words: European Union Funds, cultural goods, rural areas, Lubelskie voivodship
    Słowa kluczowe: fundusze europejskie, dobra kultury, obszary wiejskie, województwo lubelskie
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The aim of the paper is to identify the products of projects of co-financed from the EU Aid Funds in the field of cultural assets in the Lubelskie voivodship. The analysis was conducted using the SIMIK database of the Ministry of Infrastructure and Development of the Republic of Poland. The data related to years 2007 to 2013 (2015). The study shows that in the territorial self-government units which are functionally linked up to rural areas, including rural communes, small towns and land counties, the main way of the use of grants for cultural projects are the investments aimed at adapting cultural objects to the fulfilment of new functions, including, first and foremost, grants for gastronomic and hotel services as well as the development of sports and recreational facilities. This results in the improvement of social and economic conditions, mainly due to the creation of new jobs and additional sources of income. In highly attractive tourist centres, such as Zamość, Nałęczów, Kazimierz Dolny, and Puławy, as well as in the voivodship capital, Lublin, the largest share of the expenditures goes for the purposes relating to revalorization of the objects of culture.
    Celem artykułu jest identyfikcja produktów projektów dofinansowanych ze środków pomocowych UE dotyczących dóbr kultury z obszaru województwa lubelskiego. Analizę przeprowadzono wykorzystując dane bazy SIMIK Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju Rzeczpospolitej Polskiej. dane dotyczą lat 2007-2013(205).W badaniu wykazano, że w jednostkach samorządu terytorialnego funkcjonalnie powiązanych z obszarami wiejskimi – gminy wiejskie, małe miasteczka i powiaty ziemskie – dominującym sposobem wykorzystania dotacji do projektów kulturowych są inwestycje mające na celu przystosowanie obiektu kultury do pełnienia nowych funkcji, w tym najczęściej do usług hotelarsko-gastronomicznych oraz rozbudowa infrastruktury sportowo-rekreacyjnej. Efektem tego jest poprawa warunków społeczno-gospodarczych, przede wszystkim ze względu na powstające nowe miejsca pracy oraz dodatkowe źródła dochodów. W ośrodkach miejskich o dużej atrakcyjności turystycznej (Zamość, Nałęczów, Kazimierz Dolny, Puławy) oraz w stolicy województwa Lublinie największy udział mają wydatki na cele powiązane z rewaloryzacją obiektów kulturowych.
  33. Joanna Rakowska
    Ageing of rural population in Mazovian province
    STAROŚĆ DEMOGRAFICZNA OBSZARÓW WIEJSKICH WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO

    Key words: demographic ageing, rural areas, LAU 2, Mazowieckie province
    Słowa kluczowe: starzenie, obszary wiejskie, LAU 2, województwo mazowieckie
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The paper presents statistical and spatial analysis of ageing of rural population in Mazovian Voivodship. The analysis using population statistics from the Central Statistical Office of Poland, carried out on a local LAU 2 level, where rural areas were defined according to DEGURBA classification, and using classical measures of ageing proves that all rural LAU 2s in the region are old by UNO criteria, however those adjacent to cities and Ostrołęka town are relatively younger. Population of Warsaw is older than population of adjacent rural communes. In case of rural LAU2s there is a strong correlation between the share of the old and Sauvy’s index, while there is no linkage between the share of old and double ageing index.
    Przedstawiono statystyczną i przestrzenną analizę poziomu starości ludności obszarów wiejskich województwa mazowieckiego, przeprowadzoną przy wykorzystaniu danych GUS, na poziomie gmin (LAU2), które zostały zdefiniowane jako wiejskie na podstawie klasyfikacji DEGURBA. Wyniki dowodzą, że wszystkie gminy regionu są stare według skali ONZ, jednak wiejskie gminy przyległe do dużych miast województwa oraz do Ostrołęki są relatywnie najmłodsze. Ludność Warszawy jest starsza niż ludność przyległych gmin wiejskich. W gminach wiejskich występuje silna korelacja pomiędzy udziałem osób starych (65+) a wskaźnikiem A. Sauvy oraz bardzo słaba korelacja pomiędzy udziałem osób starych i wskaźnikiem podwójnego starzenia.
  34. Izabella Sikorska-Wolak, Jan Zawadka
    Innowacyjne rozwiązania w turystyce wiejskiej
    INNOVATIVE SOLUTIONS IN RURAL TOURISM

    Słowa kluczowe: innowacje, turystyka wiejska, wioski tematyczne, zagrody edukacyjne
    Key words: innovation, rural tourism, thematic villages, educational farms
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest przybliżenie innowacyjnych rozwiązań w turystyce wiejskiej. Szczególny akcent położono na wioski tematyczne, czyli wsie z motywem przewodnim. Ukazano ich rozwój w Polsce, regionalne zróżnicowanie tempa rozprzestrzeniania się tego złożonego innowacyjnego produktu turystycznego, jego znaczenie w turystyce oraz aktywizacji i integracji wiejskich społeczności lokalnych. Przedstawiono stosunek mieszkańców wsi do rozwiązań innowacyjnych w turystyce wiejskiej oraz ich ocenę zaangażowania władz lokalnych na rzecz rozwoju turystyki. Ukazano też bariery rozwoju tej formy turystyki oraz sposoby przezwyciężania tych barier. Wykorzystano wybrane pozycje literatury przedmiotu, źródła internetowe oraz wyniki badań empirycznych przeprowadzonych w 2015 roku z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego wśród mieszkańców wsi województwa lubelskiego.
    The purpose of the study was to present innovative solutions in rural tourism. Particular emphasis was paid on thematic villages. It shows their development in Poland, the regional differences in the pace of the spread of this complex innovative tourism product, its importance in tourism and the activation and integration of rural communities. It shows the ratio of rural population to innovative solutions in rural tourism and their assessment of the involvement of local authorities for the development of tourism. The paper also presents barriers to the development of this form of tourism and ways to overcome these barriers. In this study selected items of literature, Internet sources and the results of empirical research conducted in 2015 using the method of diagnostic survey among the residents of the village Lublin province.
  35. Maciej Stawicki
    Samorządy obszarów wiejskich województwa lubelskiego jako beneficjent polityki spójności Unii Europejskiej
    LOCAL GOVERNMENTS OF LUBLIN PROVINCE RURAL AREAS AS A BENEFICIARY OF EUROPEAN UNION COHESION POLICY

    Słowa kluczowe: polityka spójności UE, obszary wiejskie, rozwój lokalny, samorząd, województwo lubelskie
    Key words: EU cohesion policy, rural areas, local development, local government, Lubelskie province
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest prezentacja zróżnicowania aktywności samorządów województwa lubelskiego w wykorzystaniu instrumentów polityki spójności – funduszy europejskich w latach 2007-2015, a w szczególności identyfikacja różnic w pozyskiwaniu unijnych środków pomiędzy gminami wiejskimi, miejsko-wiejskimi i miejskimi oraz określenie źródeł finansowania projektów i kierunków wydatkowania środków UE przez samorządy lokalne zlokalizowane na terenie województwa lubelskiego. Zastosowano metodę opisową oraz analizy danych statystycznych, dane zaprezentowano w formie tabelarycznej oraz graficznej. Na podstawie przeprowadzonych obliczeń ustalono, że najniższą średnią aktywnością w pozyskiwaniu funduszy UE w latach 2007-2013 spośród wszystkich typów gmin cechowały się gminy wiejskie. Struktura wykorzystania poszczególnych programów operacyjnych była zbliżona w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich, które uzyskały najwyższe dofinansowania na rozwój infrastruktury technicznej oraz wspieranie rynku pracy i edukacji.
    The aim of the article was to present the diversity of activity of local governments of Lublin province in the use of EU funds in 2007-2015, in particular the identification of differences in obtaining EU funds between rural, urban-rural and urban municipalities and identification of sources of project financing and directions of spending of EU funds by local governments located in the Lublin province. Descriptive and statistical data analyses were used, data was presented in tabular and graphic form. Based on the calculations the author found that rural communities were characterized by the lowest average activity in obtaining EU funds in 2007-2013 of all types of municipalities. The structure of the use of individual operational programs was similar in rural and semi-urban areas, which received the highest subsidies for the development of technical infrastructure and support for the labour market and education.
  36. Agnieszka Tłuczak
    Typologia województw pod względem ekonomicznego zrównoważenia rolnictwa
    TYPOLOGY OF PROVINCES IN TERMS OF ECONOMIC SUSTAINABILITY OF AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: rolnictwo zrównoważone, analiza taksonomiczna
    Key words: sustainable agriculture, taxonomic analysis
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem pracy jest próba oceny poziomu ekonomicznego zrównoważenia rolnictwa w Polsce na podstawie wybranych wskaźników. Ideą rolnictwa zrównoważonego jest zracjonalizowanie intensywności produkcji, co wpływa na jakość środowiska naturalnego. Zasady zrównoważonego rozwoju zrodziły się z potrzeby uwzględnienia w procesach gospodarowania interesów obecnych i przyszłych pokoleń, zwłaszcza pod kątem zachowania walorów środowiska. Pojęcie zrównoważonego rozwoju rolnictwa ma charakter wielopłaszczyznowy i wieloaspektowy. Początki postrzegania rozwoju rolnictwa poprzez pryzmat ekonomicznych korzyści oraz uwzględnianie ekologii w produkcji, w krajach Unii Europejskiej, sięgają lat 70. minionego wieku. Uzyskane wyniki wskazują na duże dysproporcje w ramach owego zrównoważenia.
    The idea of sustainable agriculture is to rationalize intensity of production, which will affect the quality of the environment. The principles of sustainable development arose from the need to take into account in the process of managing the interests of present and future generations, especially in terms of preserving values of the environment. The concept of sustainable development of agriculture is a multi-faceted and multidimensional. The origins of the perception of the development of agriculture through the prism of economic benefits and environmental consideration in production in the countries of the European Union dates back to the seventies of the last century. The aim of the study was to examine, on the basis of selected indicators, sustainability of agriculture in Poland. The results indicate large disparities within the framework of that balance.
  37. Júlia Tobak, András Nábrádi
    THE THEORETICAL APPROACH TO SUCCESSION OF FAMILY BUISINESS
    Teoretyczne podejście do zagadnienia sukcesji firm rodzinnych

    Key words: family businesses, generations, social exchange, succession phases, four ideal cases
    Słowa kluczowe: biznes rodzinny, pokolenia, zmiana społeczna, fazy sukcesji, cztery idealne przypadki
    Streszczenie/Summary
    Abstract. The study deals with the questions and problems of the succession of generations concerning family enterprises, discussing the main succession issues. On a world scale most of the family businesses do not survive the first generation, thus succession has become the most important problem. This is the reason why the succession of generations has become the central issue of several research projects. In the diagnostic phase of the research the aim is to present the phases of succession of generations, the succession processes, their method and the possibility of processes especially characteristic of agricultural economics with the help of secondary data, with the application of contemporary research results and a methodological approach.
    Celem artykułu jest przedstawienie problemu sukcesji pokoleniowej w firmach rodzinnych. Omówiono poszczególne fazy sukcesji pokoleniowej, metody i możliwości wykorzystania tego procesu na Wegrzech. Dokonano pogłębionego przeglądu literatury w zakresie analizowanego tematu. Wymienia się kilka modeli sukcesji potwierdzonych doświadczeniami w praktyce, które można dostosować do warunków węgierskich. W wyniku badań wyodrębniono i opisano cztery fazy sukcesji.
  38. Marzena Trajer, Krystyna Krzyżanowska
    Finansowe wsparcie procesów integracyjnych w rolnictwie
    FINANCIAL SUPPORT FOR PROCESSES OF INTEGRATION IN AGRICULTURE

    Słowa kluczowe: grupy producentów rolnych, grupy i organizacje producentów owoców i warzyw, pomoc finansowa dla sektora owoców i warzyw, Program Rozwoju Obszarów Wiejskich, wspólna polityka rolna
    Key words: agricultural producer groups, fruit and vegetables producer groups and organizations, financial support for fruit and vegetables sector, Rural Development Program, Common Agricultural Policy
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Przybliżono proces organizowania się rolników w latach 2004-2016, regionalne zróżnicowanie integracji grup producentów rolnych oraz grup i organizacji producentów owoców i warzyw. Dokonano analizy przyznanej pomocy finansowej w latach 2004-2015 oraz przybliżono możliwości wsparcia finansowego w zakresie integracji producentów do 2020 roku. Po akcesji Polski do Unii Europejskiej możliwość uzyskania pomocy finansowej w ramach wspólnej polityki rolnej była jedną z kluczowych determinant w procesach integracyjnych w rolnictwie. O rozwoju grup i organizacji producentów i ich sukcesach decydować będzie zakres wsparcia finansowego ze środków krajowych i unijnych, jak również właściwa polityka państwa, wspierająca duże podmioty gospodarcze zdolne do konkurowania na globalnych rynkach. Istotne będzie także promowanie sukcesów grup już działających na rynku, podejmowanie działań na rzecz budowania zaufania do innych podmiotów oraz kształtowanie i promowanie właściwych postaw liderów.
    The article elaborates on the process of farmers organizing themselves into groups in the period of 2004-2016, the regional diversity of the integration of agricultural producer groups, as well as of fruit and vegetable producer groups/organizations. The analysis has been conducted of the financial support provided in 2004-2015; furthermore, the possibility of receiving financial support until 2020 within the scope of producer integration has been explained in detail. After Poland’s accession to the European Union, the opportunity to receive financial support as a part of the Common Agricultural Policy has been one of key factors of the processes of integration in agriculture. The development and success of producer groups/organizations will highly depend on the scope of financial support from national and European funds, as well as on the proper national policy to support big business entities able to compete on global markets. It will also be important to highlight the success of groups already existing on the market, to undertake actions aimed at building trust for other entities, as well as to shape and promote appropriate attitudes of the leaders.
  39. Adam Wąs, Edward Majewski, Monika Komińczyk
    Wpływ deregulacji rynku cukru na organizację i wyniki ekonomiczne polskich gospodarstw rolniczych
    EFFECTS OF SUGAR MARKET DEREGULATION ON ORGANISATION AND ECONOMIC PERFORMANCE OF POLISH FARMS

    Słowa kluczowe: reforma rynku cukru, kwota buraczana, deregulacja, modele optymalizacyjne gospodarstw
    Key words: sugar market reform, sugar beet quota, deregulation, farm optimisation models
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Głównym celem pracy jest przedstawienie perspektyw uprawy i produkcji buraków cukrowych w Polsce w krótkim okresie po zniesieniu istniejących regulacji rynku cukru w UE. W Polsce produkcja cukru buraczanego stanowi obecnie ostatnią gałąź w produkcji żywności w pełni regulowaną przez państwo. W 2017 roku regulowany od wielu lat rynek cukru zostanie uwolniony. Do określenia skali możliwych zmian zastosowano optymalizacyjny model gospodarstwa wykorzystujący technikę pozytywnego programowania matematycznego (PMP). Dla typów gospodarstw rolniczych wyodrębnionych z próby FADN określono bazową i alternatywną (po całkowitym uwolnieniu rynku) strukturę produkcji oraz odpowiadające jej wyniki finansowe. Wyniki wskazują, że zniesienie kwoty cukru będzie sprzyjało nieznacznemu zwiększeniu udziału buraków cukrowych w strukturze zasiewów, zwłaszcza w dużych gospodarstwach roślinnych. Jednocześnie można się spodziewać pogorszenia opłacalności tej uprawy, co w efekcie doprowadzi do niewielkiego obniżenia przeciętnego dochodu gospodarstw rolniczych, w szczególności w regionach ze znaczącym udziałem buraków w strukturze upraw.
    In Poland, the production of sugar beet is currently the last branch of agriculture controlled by the state. In 2017, the market for sugar will be deregulated. The main aim of this work is to present the prospects of production of sugar beet in Poland, in a short period after the abolition of the existing regulation in the EU. To determine the scale of possible changes farm optimization model using the technique of positive mathematical programming (PMP) was applied. For individual types of farms extracted from the sample FADN base and alternative (after complete deregulation) the structure of production and the financial results was estimated. The results indicate that the abolition of sugar quotas will lead to small increase of the sugar beets crop structure, especially in large crop farms. At the same time decrease profitability of this crop will lead to a slight reduction of the average income of farms, especially in regions with a significant participation in the structure of the beet crop.
  40. Grzegorz Wesołowski, Elżbieta Kołodziej
    Relacje klientów z bankami spółdzielczymi a sposób postrzegania ich produktów
    CUSTOMER RELATIONSHIPS WITH COOPERATIVE BANKS AND THE PERCEPTION OF THEIR PRODUCTS

    Słowa kluczowe: banki spółdzielcze, relacje klientów, produkty bankowe
    Key words: cooperative banks, customer relationship, banking products
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem artykułu jest określenie wpływu relacji łączących klientów z pracownikami banków spółdzielczych na ocenę wybranych elementów działalności tych banków. Badanie zostało zrealizowane w 2015 roku. Zwrócono szczególną uwagę na sposoby postrzegania przez klientów oferty kredytowej. Utrzymanie relacji pomiędzy klientami a pracownikami ma wpływ na postrzeganie i ocenę zarówno funkcjonowania banku, jak i jego produktów. Osoby utrzymujące relacje z pracownikami oceniły wyżej 2/3 badanych aspektów pracy banku. Wyniki przeprowadzonej analizy korespondencji wykazały istotną statystycznie zależność pomiędzy rodzajem relacji łączącej klientów z pracownikami banku a sposobem postrzegania dostępnej w banku oferty kredytowej. Najsilniejsza zależność występowała w grupie respondentów mających w gronie swoich znajomych pracowników banku spółdzielczego oraz dobrze oceniających jego ofertę kredytową.
    The aim of the study was to determine the influence of relations joining customers are employees of co-operative banks to evaluate the activity of selected elements of these banks. The survey was conducted in 2015. Authors devoted the special attention to the way of perceiving the credit offer to customers. Maintaining relationships between customers and employees has an impact on the perception and evaluation of the functioning of both the bank and its products. Relationships with employees had impact 2/3 of respondents mentioned aspects of the bank. The results of the correspondence analysis indicated the presence of statistically significant correlation between the type of relation linking clients with employees of the bank and the perception of available bank credit offer. The strongest correlation was observed in the group of respondents with their friends cooperative bank employees and a well-evaluating its credit offer.
  41. Aneta Zakrzewska
    Innowacyjność spółdzielni mleczarskich w Polsce
    INNOVATIVENESS OF DAIRY COOPERATIVES IN POLAND

    Słowa kluczowe: innowacyjność, działalność innowacyjna, spółdzielnia mleczarska, sektor spółdzielczości mleczarskiej, przedsiębiorstwo innowacyjne
    Key words: innovativeness, innovation activity, dairy cooperative, sector of dairy cooperatives, innovative enterprise
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem opracowania jest próba określenia poziomu innowacyjności sektora spółdzielczości mleczarskiej w Polsce w latach 2011-2012. Innowacyjność spółdzielni mleczarskich zbadano przez pryzmat nakładów i efektów działalności innowacyjnej. Przeprowadzona analiza wskazuje, że w badanym okresie spółdzielnie mleczarskie koncentrowały się na inwestycjach w proces produkcyjny, tj. w nowe maszyny i linie przetwórcze. Finansowanie innowacji odbywało się głównie ze środków własnych przedsiębiorstw. Najbardziej skłonne do wdrażania innowacji były największe mleczarnie, zatrudniające powyżej 250 pracowników, gdzie innowacyjna okazała się co druga spółdzielnia mleczarska.
    Objective of the study was an attempt to determine the level of innovativeness of the sector of dairy cooperatives in Poland during 2011-2012. The expenditures and effects of innovation activity were examined. The analysis proved that dairy cooperatives focused on investments in the production process, i.e. in new machines and processing lines. The primary source of funding for innovations in dairy cooperatives were their own funds. The most likely to implement innovations were the biggest dairies, employing over 250 employees, where innovative proved to be every second dairy cooperative.
  42. Krystyna Zarzecka, Marek Gugała, Iwona Mystkowska, Alicja Baranowska, Bożena Głuszczak
    Opłacalność uprawy ziemniaków jadalnych
    PROFITABILITY OF EDIBLE POTATOES CULTIVATION

    Słowa kluczowe: ziemniaki, herbicydy, koszty, nadwyżka bezpośrednia
    Key words: potatoes, herbicides, costs, gross margin
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Celem badań była ocena opłacalności pięciu sposobów odchwaszczania ziemniaków z użyciem herbicydów i ich mieszanin. Materiał badawczy stanowiły bulwy ziemniaków odmiany Tajfun pochodzące z trzyletniego doświadczenia polowego przeprowadzonego na glebie kompleksu żytniego bardzo dobrego. Zabiegi mechaniczno-chemiczne zwiększyły plon handlowy bulw średnio o 54,5% w stosunku do obiektu kontrolnego. Nadwyżka bezpośrednia kształtowała się od 582,9 zł na obiekcie kontrolnym pielęgnowanym mechanicznie do 9401,6 zł na obiekcie, na którym zastosowano mieszaninę herbicydów Command 480 EC + Afalon Dyspersyjny 450 SC.
    The research material was potato tubers cv. ‘Tajfun’ derived from the three-year yield experiment carried out in the soil of the very good rye complex. The aim of the research was evaluation of profitability of five weed control methods in potato cultivation with the used herbicides and their mixtures. Mechanical and chemical treatment increased yield by 54.5% as compared to the control object. The gross margin ranged from 582.9 PLN for the control object mechanical weeding to 9401.6 PLN for object in which weeds controlled with mixture herbicides Command 480 EC + Afalon Dispersive 450 SC.
  43. Sławomir Zawisza, Kamila Buczkowska
    Ocena działalności agroturystycznej w powiecie żnińskim województwa kujawsko-pomorskiego
    EVALUATION OF AGRITOURIST ACTIVITES IN ŻNIN DISTRICT OF KUJAWSKO-POMORESKIE PROVINCE

    Słowa kluczowe: obszary wiejskie, rozwój, przedsiębiorczość, agroturystyka, województwo kujawsko-pomorskie
    Key words: rural areas, development, entrepreneurship, agritourist, Kujawsko-Pomorskie Province
    Streszczenie/Summary
    Abstrakt. Zaprezentowano wyniki badań, które zostały przeprowadzone w listopadzie i grudniu 2014 roku. Respondentami badań ankietowych byli właściciele 20, spośród 24 aktywnie działających gospodarstw agroturystycznych na obszarze powiatu żnińskiego. Jak wynika z badań, dofinansowanie z UE oraz innych źródeł nie było głównym powodem podejmowania działalności agroturystycznej w powiecie żnińskim. Ważniejsza była chęć uzyskania dodatkowych dochodów z prowadzonej działalności. Badane obiekty charakteryzowała różnorodność ofert dla turystów, jednak ujemną cechą był brak typowo agroturystycznych atrakcji związanych z gospodarstwem rolnym. Stwierdzono także wysoki poziom zadowolenia właścicieli z prowadzonej działalności agroturystycznej. Wśród badanych osób, które były właścicielami gospodarstw agroturystycznych przeważali respondenci z wykształceniem średnim, w wieku 50 lat i więcej, prowadzący gospodarstwa do 10 ha oraz najczęściej były to kobiety.
    This study presents the results of surveys which were carried out in November and December 2014. The respondents were owners of 20, out of 24 farms operating in the area of Żnin District. Gaining additional profits from the agritourist activities was what they were interested in. The studied agritourist objects provided a big variety of offers. However, a lack of typical agritourist attractions, connected with farming, was found to be a drawback. It was found that the farm owners were highly satisfied with agritourist activities. The surveyed farm owners were mainly graduates of high schools, 50 years and more, running farms up to 10 ha and they were mostly women.
  44. Agata Żak
    ROLE OF ECO-INNOVATIONS IN AGRICULTURAL DEVELOPMENT
    ROLA EKOINNOWACJI W ROZWOJU ROLNICTWA

    Key words: agricultural innovation, eco-innovation, sustainable development, progress, competitiveness
    Słowa kluczowe: innowacje w rolnictwie, ekoinnowacje, zrównoważony rozwój, postęp, konkurencyjność
    Streszczenie/Summary
    Abstract. Though the issue of eco-innovation is a new category in economic sciences, it is seen by farmers as a way to attain competitive advantage in the global market more and more often. The main determinants of implementation of eco-innovation in the economy are the formal and legal regulations and market factors. The primary purpose of eco-innovation is to reduce negative environmental impact of agricultural activity and to produce food that is good for people. The aim of this article is to present the issue of eco-innovation and to indicate strengths and weaknesses as well as opportunities and threats for agriculture that result from their implementation.
    Celem artykułu jest przedstawienie zagadnienia ekoinnowacji oraz wskazanie silnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń dla rolnictwa z ich wprowadzania. Mimo że zagadnienie ekoinnowacji jest nową kategorią w naukach ekonomicznych, to staje się coraz częściej dostrzegane przez rolników jako sposób na uzyskanie przewagi konkurencyjnej na globalnym rynku. Główne determinanty wdrażania innowacji ekologicznych w gospodarce to regulacje formalno-prawne oraz czynniki o charakterze rynkowym. Celem innowacji ekologicznych jest przede wszystkim zmniejszenie negatywnych skutków działalności rolniczej na środowisko naturalne, jak również produkcja żywności przyjaznej dla ludzi.